Joriy yilning 1-oktabr holatiga ko‘ra, O‘zbekistonning davlat qarzi $43,97 mlrdga yetdi. Bu haqda Iqtisodiyot va moliya vazirligi saytidagi ma’lumotlarda keltirilgan.
Ko‘rsatkich 2024-yilning mos davriga nisbatan 1,12 barobar — $4,88 mlrdga ko‘p, yil boshiga nisbatan esa $3,75 mlrd (+9,33%) ga o‘sdi. Davlat qarzining yalpi ichki mahsulotga nisbatan ulushi 32,3% ga yetdi.
Davlat qarzining asosiy qismi — 84% ini tashqi qarz tashkil etadi. Yanvar-sentabr oylarida uning hajmi $2,99 mlrdga (+8,88%) oshib, $36,72 mlrdga yetdi. Ichki qarz esa $760 mln o‘sish bilan $7,25 mlrd (+11,7%) bo‘lgan. Tashqi qarz o‘tgan yilning mos davriga nisbatan $4,49 mlrdga (+13,9%), ichki qarz esa $392 mlnga (+6,7%) oshdi.
Joriy yilning to‘qqiz oyida tashqi qarzning asosiy qismi — 47%i ($17,43 mlrd) budjetni qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan. Shuningdek, yoqilg‘i-energetika sohasiga $5,78 mlrd (16%), qishloq va suv xo‘jaligi — $3,27 mlrd (9%), uy-joy kommunal xo‘jaligi — $3,07 mlrd (8%) hamda transport va transport infratuzilmasi $2,87 mlrd (8%) ajratilgan.
Kreditorlar qatorida tashqi qarz tarkibida xalqaro moliya institutlari yetakchilik qilmoqda — $19,85 mlrd yoki jamiga nisbatan 54%:
- Jahon banki — $8,02 mlrd (tashqi qarzning 22%i);
- Osiyo taraqqiyot banki — $7,49 mlrd (21%);
- Osiyo infratuzilmaviy investitsiyalar banki — $1,73 mlrd (5%);
- Islom taraqqiyot banki — $932 mln (3%);
- Xalqaro valyuta jamg‘armasi — $638 mln (2%);
- Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki — $426 mln (1%).
Xorijiy hukumatlarning moliyaviy tashkilotlari suveren majburiyatlarning 30%ini — $11,04 mlrdni tashkil etadi:
- Xitoy (Xitoy taraqqiyot banki, Eksimbank va boshqalar) — $3,76 mlrd (10%);
- Yaponiya (Yaponiya xalqaro hamkorlik agentligi va boshqalar) — $3,12 mlrd (9%);
- Fransiya (Fransiya taraqqiyot agentligi va b.) — $1,17 mlrd (3%);
- Janubiy Koreya (Eksimbank, Koreya iqtisodiy taraqqiyot jamg‘armasi va b.) — $740 mln (2%);
- Germaniya (Germaniya davlat banki) — $491 mln (1%).
- Saudiya Arabistoni (Saudiya taraqqiyot jamg‘armasi) — $134 mln.
Shuningdek, tashqi qarzning 16%i investorlar hissasiga to‘g‘ri keladi. Yanvar-sentabr oylarida xalqaro obligatsiyalar hajmi $1,7 mlrdga oshib, $5,84 mlrdni tashkil etdi.
Birinchi yarim yil yakuniga ko‘ra, O‘zbekistonning umumiy tashqi qarzi hajmi $72,2 mlrdni tashkil etib, yil boshidan $8,1 mlrdga o‘sdi. Shundan davlat tashqi qarzi $36,8 mlrd (+$2,9 mlrd) hamda korporativ tashqi qarz hajmi $35,4 mlrdga (+$5,2 mlrd) teng bo‘ldi.
Oktabr oyida Markaziy bank raisi Timur Ishmetov so‘mning mustahkamlanishi hisobiga davlat tashqi qarziga xizmat ko‘rsatish xarajatlari 1,3 trln so‘mga, korporativ qarzlar bo‘yicha esa 3,6 trln so‘mga qisqarganini ma’lum qildi. Iqtisodiyotning umumiy hajmi 4,9 trln so‘mni tashkil etdi.
Bundan tashqari, regulyator raisi O‘zbekiston tashqi qarzi barqaror darajada ekanligini qayd etdi. Ishmetovning so‘zlariga ko‘ra, tashqi qarz miqdor jihatidan oshayotgan bo‘lsa-da, uning YIMdagi ulushi kamaymoqda. So‘nggi besh yilda bu 32% dan 29% gacha pasaygan va qarz barqarorligi bo‘yicha xatarlar yo‘q.
Avvalroq Spot Markaziy bank so‘m mustahkamlanishining ijobiy ta’sirlarini ma’lum qilgani haqida yozgandi.
