E’tibor qarating: mazkur xabar faqat ma’lumot olish uchun taqdim etilgan.
Darknetda paydo bo‘ladigan ma’lumotlar oqimi va sizib chiqishi haqidagi yangiliklar tobora ko‘payib bormoqda.
Misol uchun, bugun, 3-fevral kuni Reddit platformasida O‘zbekiston davlat organlarining axborot tizimlariga tegishli maʼlumotlar joylashtirilgani aytilayotgan bir nechta resurslarga, jumladan, darknetdagi saytlarga havolalar eʼlon qilindi. Taʼkidlanishicha, ular orasida 15 mln fuqaroga tegishli shaxsiy maʼlumotlar bo‘lishi mumkin.
Kiberxavfsizlik markazi fuqarolarning shaxsiy ma’lumotlari tarqalgani haqida xabarlar yuzasidan rasmiy izoh berdi.
Unga ko‘ra, hozirda mazkur holat bo‘yicha o‘rganishlar olib borilmoqda va holat yuzasidan qo‘shimcha ma‘lumotlar taqdim etiladi. O‘z navbatida, markaz fuqarolardan shaxsiy ma‘lumotlarini boshqalarga oshkor etmasliklarini so‘radi.
Darknet nima?
Darknet (inglizcha DarkNet — “yashirin tarmoq”, “qorong‘u tarmoq” yoki “soya tarmog‘i”) — internetning umumiy foydalanishdan yashirilgan qismidir. Unda aloqa ishonchli ishtirokchilar o‘rtasida shifrlangan holda, nostandart portlar va protokollardan foydalanib o‘rnatiladi. Darknetda o‘zining DNS tizimi, ya’ni domenlari va manzil maydoni qo‘llaniladi.
Darknetga maxsus dasturiy ta’minot — masalan, Tor Browser yoki I2P yordamida kirish mumkin.
Tor — bu brauzer bo‘lib, u undan foydalanish jarayonida internet-trafikni shifrlaydi. Biroq tarmoqka kirish va undan chiqish nuqtalarida trafikni kuzatish ehtimoli saqlanib qoladi. Tor foydalanuvchi trafikini nodelar (yoki retranslyatorlar) tarmog‘i orqali uzatadi — bular anonimlik va xavfsizlikni ta’minlash maqsadida ko‘ngillilar tomonidan yaratilgan va qo‘llab-quvvatlanadigan minglab serverlardir.
Har safar Tor’ga ulanilganda, tizim uchta nodadan iborat eng tez va eng xavfsiz marshrutni avtomatik ravishda tanlaydi:
- Kirish tugmasi — ulanish paytida ishlatiladi. U IP manzilingizni ko‘radi, lekin nimaga ulanayotganingizni ko‘rmaydi.
- O‘rta tugun — Tor-mijozning o‘zi ulanadigan tugun. U siz ulangan IP manzil yoki domenni ham ko‘rmaydi, lekin kirish tuguni va trafik yo‘nalishini ko‘radi.
- Chiqish tuguni — bu sizning trafikingiz Tor tarmog‘idan chiqib, oxirgi domenga yo‘naltiriladigan nuqtadir. Bu tugun faqat siz bog‘langan narsani biladi.
I2P — bu barcha trafikni, shu jumladan messenjerlar va boshqa ilovalarni o‘z ichiga olgan proksi-servis. U Torga qaraganda ancha sekinroq, ammo anonimlik va maxfiylikni ta’minlaydi.
Operatsion tizim uchun maxsus distributivlar ham mavjud: ularni kompyuterga o‘rnatish va uni qayta ishga tushirish kerak, shundan so‘ng darknetga o‘tish mumkin. Keyin kompyuterni qayta ishga tushirish kerak — va sizning harakatlaringiz haqidagi barcha ma’lumotlar o‘chib ketadi.
Darknetda nimalarni topish mumkin?
Unda ko‘plab turli xil resurslar mavjud, jumladan:
- ma’lumotlar bazalarining sizib chiqishiga va ulardan ma’lumotlarni sotishga ixtisoslashgan: (uyali aloqa operatorlari, banklar, davlat xizmatlari);
- anonim pochta xizmatlari;
- har qanday (shu jumladan taqiqlangan) mavzularni muhokama qilish va muloqot qilish uchun portallar;
- muomalasi qonun bilan cheklangan yoki umuman taqiqlangan tovarlarni sotish uchun resurslar;
- ijtimoiy tarmoqlar analoglari;
- onlayn kutubxonalar.
Unda ko‘pincha quyidagilar sotiladi:
- ma’lumotlar bazalari;
- elektron pochta, ijtimoiy tarmoqlar, messenjerlar akkauntlarini buzib kirishdan olingan ma’lumotlar;
- qo‘g‘irchoq shaxslar nomiga rasmiylashtirilgan hisob raqamlari va bank kartalari;
- kompaniyalar yoki davlat xizmatlari bazalaridan ma’lumot olish xizmatlari;
- pul mablag‘larini naqdlashtirish va qonuniylashtirish bo‘yicha xizmatlar;
- soxta hujjatlar;
- anonim proksi-serverlar;
- turli xodimlar va insayderlarning xizmatlari.
“Anonimlik haqiqatan ham o‘ldi, hozirda hammaning tilida shu gap, — deydi Tazeros Global Systems bosh direktori, katta ma’lumotlarni to‘plash va tahlil qilish bo‘yicha mutaxassis Artur Xachuyan.
Uning qayd etishicha, hozirgi kunda o‘zingizni aniqlamasdan biror narsa qilish deyarli imkonsiz. Biroq, siz nimani va kimdan yashirayotganingizga qarab, anonimlikning turli darajalari mavjud.
Xachuyanning ta’kidlashicha, Tor Browser dark-vebdagi faoliyatingizning yuqori darajadagi anonimligini ta’minlash imkonini beradi. Ammo provayder doimo sizning kimligingizni biladi: unda sizning pasport ma’lumotlaringiz mavjud.
U dark-veb ichidagi aniq harakatlarni kuzata olmaydi, ko‘p qavatli uydagi qaysi foydalanuvchi u yerda ekanligini aniqlay olmaydi, lekin bizning VPN yoki Tor Browser’dan foydalanayotganimizni har doim biladi.
