1-yanvardan boshlab O‘zbekistonda haydovchilik guvohnomasini olish qoidalari o‘zgardi. Xususan, moped va skuterlar uchun yangi “A1” kichik toifasi joriy etilmoqda. Uni olish uchun avtomaktabda o‘qish shart emas, to‘g‘ridan-to‘g‘ri imtihon topshirish kifoya.
“A1” toifasi bo‘yicha nazariy imtihon boshqalardan farq qiladi: muvaffaqiyatli topshirish uchun 20 ta savoldan kamida 16 tasiga to‘g‘ri javob berish kerak bo‘ladi (boshqa toifalarda — 18).
Bundan tashqari, 1-fevraldan boshlab “A” va “B” toifalari uchun talabgorlar nazariy imtihonga mustaqil tayyorgarlik ko‘rishlari mumkin bo‘ladi. Avtomaktabda nazariyadan majburiy o‘tish bekor qilinadi, amaliy mashg‘ulotlar esa saqlab qolinadi.
Mazkur o‘zgarishlar moped va skuterlarni legallashtirish jarayoni fonida joriy etilmoqda: yangi davlat raqamlari tasdiqlandi, ularni berish uchun yig‘imlar kamaytirildi hamda ularni majburiy ro‘yxatdan o‘tkazish muddatlari bir necha marotaba uzaytirildi. Bu choralar, jumladan, mototransportdan daromad manbai sifatida foydalanayotgan yoshlar uchun yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan ijtimoiy va iqtisodiy oqibatlar muhokamasi bilan birga olib borildi.
Spot ekspertlar bilan o‘zgarishlar avtomaktablar bozoriga qanday ta’sir qilishi, biznes qanday muammolarga duch kelishi va yangi qoidalarga moslashish qanday kechishi haqida suhbatlashdi.
Durdona Muhiddinova,
AutoLady. ayollar avtomaktabining asoschisi.
Umuman olganda, o‘zgarishlarni ijobiy baholaymiz, garchi bozor moslashishi uchun vaqt talab etilishini tushunamiz. Nazariy mashg‘ulotlarga qatnashishning rasmiy talabi har doim ham tayyorgarlik sifatini kafolatlamagan. Yangi sharoitda avtomaktabning ahamiyati o‘quvchilarning haqiqiy bilimlari va natijalari bilan belgilanadi.
So‘nggi yillarda biz ta’limga bo‘lgan munosabat qanday o‘zgarayotganini ko‘rdik. Tizimli nazariy asossiz imtihondan muvaffaqiyatli o‘tish mumkin emasligini tushunib kelayotgan o‘quvchilar soni ortib bormoqda. Biz ayollar uchun moslashtirilgan aniq tayyorgarlik tizimini shakllantirdik va bu bilim sifatining barqaror o‘sishini ta’minladi.
Hozir bozorda ma’lum chalkashliklar paydo bo‘ldi. Ijtimoiy tarmoqlarda yangi qoidalarning shov-shuvli va har doim ham to‘g‘ri bo‘lmagan talqinlari tufayli ko‘pchilik “nazariyaning endi umuman keragi yo‘q” degan xulosaga kelmoqda. Amalda bu holat vaqtinchalikdir. Tez orada nazariya testlarni mexanik yodlash emas, balki qoidalar mantiqini tushunish va yo‘ldagi vaziyatlarni tahlil qila olish ekanligi ayon bo‘ladi.
Biz dastlabki 4−6 oyda nazariy ta’limga qiziqish qisqa muddatga pasayishini istisno etmaymiz. Bu aynan axborot shovqini bilan bog‘liq. Biroq talabning uzoq muddatli pasayishini kutmaymiz: tuzilma, qo‘llab-quvvatlash va tushuntirishlarsiz mustaqil tayyorgarlik ko‘pincha imtihonda past natijalarga olib keladi. Buni kundalik faoliyatimizda yaqqol ko‘ryapmiz.
Bo‘layotgan jarayonni tahdid sifatida emas, balki tuzatish davri sifatida qabul qilamiz. Shundan so‘ng sifatli ta’limga bo‘lgan talab barqarorlashadi. O‘zgarishlarga javoban biz keng qamrovli yondashuvni saqlab qolgan holda formatlarni kengaytirishni rejalashtirmoqdamiz: o‘qituvchilar ishtirokidagi onlayn nazariyani rivojlantirish, amaliy qismni kuchaytirish, individual darslar, ishonchli haydash kurslarini taklif qilish, shuningdek, imtihon topshiriqlarini tahlil qilish hamda psixologik tayyorgarlikka ko‘proq e’tibor qaratish.
Biz alohida “A1” toifasini yangi yo‘nalish sifatida ko‘rib chiqyapmiz. Majburiy o‘qishning yo‘qligiga qaramay, amaliyot, ayniqsa, shahar tirbandligida o‘zini ishonchli his qilishni xohlovchilar uchun muhim bo‘lib qoladi. Ko‘plab ayollar mopedlarga qulay transport vositasi sifatida qiziqish bildirmoqda va biz xavfsiz haydash bo‘yicha qisqa muddatli kurslarni ochish imkoniyatini ko‘rib chiqmoqdamiz.
Uzoq muddatli istiqbolda avtomaktablar bozori yanada raqobatbardosh va sifatga yo‘naltirilgan bo‘ladi. Dastlabki oylar, albatta, noaniqlik davri bo‘ladi, ammo oxir-oqibat tizimli bilimlar, qulay sharoitlar va haqiqiy tayyorgarlikni taklif etuvchi maktablar yutadi.
Miraziz Mirzayev,
Kolesnitsa avtomaktabining hammuassisi.
Yangi tartib bo‘lajak haydovchilar uchun guvohnoma olish jarayonini yanada moslashuvchan va qulay qiladi. Shu bilan birga, bilim talablari pasaytirilmaydi — imtihon qat’iyligicha qoladi, shuning uchun haqiqiy tayyorgarliksiz guvohnoma olish hali ham imkonsiz. Aslida, o‘zgarishlar ortiqcha rasmiyatchiliklarni bartaraf etadi va o‘quvchilarga tayyorgarlik shaklini tanlashda ko‘proq erkinlik beradi.
Nazariy qismni endi onlayn, oflayn yoki o‘z-o‘zini tayyorlash shaklida o‘tish mumkin, amaliy mashg‘ulotlar esa majburiy bo‘lib qoladi va an’anaviy formatda o‘tkaziladi. O‘qishni tasdiqlash avtomaktab tomonidan elektron shaklda shakllantiriladi. Bunday yondashuv, masalan, O‘zbekistonda amal qilmaydigan haydovchilik guvohnomasiga ega relokantlar uchun qulay. Shu bilan birga, boshlang‘ich bilimlarga ega bo‘lmagan tayyorgarliksiz yangi kelgan kishi baribir imtihondan muvaffaqiyatli o‘ta olmaydi.
Biz talabning keskin pasayishini kutmayapmiz. Biroq, eskirgan modellarda ishlaydigan avtomaktablar qiyinchiliklarga duch kelishi mumkin. “Shunchaki majburiy bo‘lgani uchun” o‘qitish formati endi ishlamaydi. Shu bilan birga, individual dasturlar, moslashuvchan formatlar va o‘quvchilar uchun tushunarli qiymatga ega maktablar ko‘proq talabga ega bo‘ladi. Bu raqobatni kuchaytirib, sifatga talabni oshiradi.
Avtomaktabimizda o‘qitishning ham nazariy, ham amaliy qismini moslashtirishni rejalashtiryapmiz. Faqat bitta yo‘nalishga e’tibor qaratish noto‘g‘ri: nazariyani muvaffaqiyatli topshirmasdan nomzod amaliyotga qo‘yilmaydi, nazariy asossiz, ayniqsa shahar harakati o‘sib borayotgan va murakkablashayotgan sharoitda haydovchilikka sifatli o‘qitish imkonsiz.
Mototransport vositalariga qiziqish ham ortib bormoqda. Ilgari “A” toifasi ko‘proq “B” toifasiga ega bo‘lganlarda rasmiylashtirilgan, ammo “A1” toifasi joriy etilishi bilan moped va skuterlarni o‘rganishga bo‘lgan talab ortib bormoqda. Biz buni vaqt o‘tishi bilan alohida segmentga aylanishi mumkin bo‘lgan istiqbolli yo‘nalish sifatida ko‘rib chiqamiz.
Umuman olganda, soha transformatsiya bosqichida. Raqobat ta’lim sifati, servis darajasi va samaradorlik atrofida shakllanadi. Imtihonlar shaffof va halol o‘tkazilsa, bunday o‘zgarishlar bozorga ham, yo‘l harakati xavfsizligi darajasiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
