Mart oyidan boshlab Toshkentda avtobus bekatlari yangilanmoqda — ularni yagona standartga keltirish va ulardagi barcha savdo nuqtalarini olib tashlash rejalashtirilgan. Rasmiylarning tushuntirishicha, do‘konlar joyni egallab, yo‘lovchilarga xalaqit bermoqda, shu sababli odamlar transportni qatnov qismi yonida kutishga majbur bo‘lmoqda.
Spot buzish ishlarini poytaxt hokimiyati bilan muhokama qildi. Ma’muriyatda ta’kidlashlaricha, bekatlar o‘zining asosiy funksiyasini bajarishi — yo‘lovchilar uchun qulay va xavfsiz bo‘lishi kerak.
“Tadbirkorlar bekatdan 100 metr radiusda, ko‘chaning odam ko‘p yuradigan qismida, avvalgi nuqtaga yaqin joyda yengil konstruksiyalar o‘rnatishlari mumkin. Shuningdek, hokimiyat mavjud imkoniyatlar doirasida joylashtirishning boshqa variantlarini ham ko‘rib chiqishga tayyor. Barcha shartlar individual tarzda muhokama qilinadi”, — deyiladi xabarda.
Biroq bozor vakillari kichik biznes uchun jiddiy xatarlar haqida gapirmoqda. Bozor eksperti Ahmad Abdurasulov ta’kidlashicha, “to go” formati uchun bekat — bu “shunchaki manzil emas, balki biznes-modelning bir qismi”, unda odamlar oqimi asosiy rol o‘ynaydi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bunday lokatsiyani yo‘qotish biznesni amalda qaytadan ishga tushirishni anglatadi: “bu ko‘chish emas, balki noldan boshlashdir — yangi ijara, ta’mirlash va tushumni uzoq vaqt tiklash bilan”.
Jarayon amalda qanday kechmoqda, savdo nuqtalari egalari qanday qiyinchiliklarga duch kelmoqda va muqobil takliflar qanchalik muvofiq keladi — Spot buni o‘zgarishlarga duch kelgan bekatlardagi biznes egalari bilan muhokama qildi.
Anonim manba,
bekatlardagi savdo nuqtalari tarmog‘i egasi.
Biz aniq ko‘rsatmalar, ogohlantirishlar yoki yozma buyruqlar olganimiz yo‘q. Hokimiyat 1-apreldagi qandaydir ichki farmonga tayanmoqda, unda bekatlarni tartibga keltirish va do‘konlarni olib tashlash kerakligi aytilgan. Shunga asoslanib, tadbirkorlarga transport, yo‘llar, kommunikatsiyalar, piyodalar o‘tish yo‘laklari va boshqalarga xalaqit bermaydigan bo‘sh yerlar taklif qilinmoqda.
Bizga tushuntirishlaricha, hozir dasturning birinchi bosqichi — dastlabki 100 km ketmoqda, uning doirasida bekatlar va unga yondosh obyektlar qamrab olinmoqda. Birinchi navbatda o‘zboshimchalik bilan egallab olingan yerlar buzilmoqda va kadastrda ko‘rsatilgan maydon doirasidagi do‘konlar qoldirilmoqda. Biroq obyektlar butunlay — kadastrda ro‘yxatdan o‘tgan qismi bilan birga buzib tashlangan hollar ham bo‘ldi.
Hokimiyat biznesga eski lokatsiyadan 100 metr masofada ishlash uchun muqobil nuqta taqdim etishga va’da bermoqda. Ammo amalda bu ko‘pincha 100 metr emas, kimdadir 500 metr bo‘lmoqda. Bizga boshqa massivdan, joriy lokatsiyadan bir necha kilometr uzoqlikdagi yangi nuqta variantini taklif qilishdi, chunki yaqin atrofda munosib joy topilmagan.
Keyingi bosqichda biznes o‘zi harakat qilishi kerak bo‘ladi. Yangi do‘konni o‘z hududi doirasida yengil konstruksiyada qurish mumkin. Eski kadastr asosida manzilni o‘zgartirib, yangi joyga moslab berishadi. Keyinchalik, qachondir, qandaydir asos bilan yana mulk huquqi qayd etilgan kadastr berilishi aytilmoqda — xuddi oldin bekatlarda bo‘lgani kabi.
Ma’muriyat yoki boshqa davlat organlari hech qanday kompensatsiya bermayapti. Qurilish ko‘rinishidagi mulkning yo‘qotilishi hech qanday qoplanmaydi. Ko‘chish vaqtidagi foyda yoki savdoning yo‘qolishi ham muhokama qilinmayapti. Shahar hokimiyati kommunikatsiyalarga — suv, elektr va boshqalarga ulanishga yordam berishi mumkinligini aytdi. Ammo bu qanday amalga oshirilishi aniq emas, chunki barcha ulanishlar uchun belgilangan to‘lovlarni baribir o‘zimiz to‘lashimiz kerak.
Natijada bu juda katta zarar keltiradi. Har qanday kompaniya yoki tadbirkor uchun bu qo‘shimcha xarajat. Men hali odatdagi mijozlar oqimi yo‘qolishi haqida gapirmayapman. Ba’zi nuqtalar 5−10-yil davomida aynan bekatlarda shakllangan, o‘z mijozlari va barqaror kundalik tushumiga ega.
Va bularning barchasi avtomatik ravishda yo‘qoladi, chunki lokatsiya o‘zgarganda do‘kon ko‘zdan g‘oyib bo‘ladi. Gap 10 metr haqida ketmayapti — ko‘pincha bu hatto 100 metr ham emas.
Oxir-oqibat, amaldagi lokatsiya o‘rniga biznes olishi mumkin bo‘lgan yagona narsa — bo‘sh yer uchastkasi. Qanday xohlasang, shunday qur, o‘z hisobingdan, kommunikatsiyalarni ula. Xullas, hamma narsani o‘zing qil. Bunda binoni bo‘shatish kerak — kim buzishi, ularmi yoki bizmi, hozircha tushunarsiz. Qurilish chiqindilarini kim olib chiqib ketishi — u ham tushunarsiz. Hech qanday kompensatsiya yo‘q — na mulk uchun, na uning qiymati uchun.
Masalan, hozir bir nuqta bozor baholashi bo‘yicha shartli ravishda $70 ming turadi. Ko‘chgandan keyin — bu allaqachon boshqa lokatsiya, oqimsiz, trafiksiz, birinchi qatorda emas. Va bunday nuqta atigi $30−40 ming turadi. Ya’ni, avtomatik ravishda bozor qiymatining yo‘qolishi yuzaga keladi, ustiga-ustak yangi qurilish xarajatlari ham bor.
12 kv.m.lik kichik do‘konni noldan qurish taxminan $15 mingga tushadi. Bu faqat devor, tom, pol, shift va ta’mir xarajatlari — jihozlar, xodimlar, mebel hisobga olinmagan. Albatta, eski nuqtani demontaj qilib, ko‘chirish mumkin, lekin bu ham xarajat — buzish, tashish, saqlash, qayta montaj qilish va konstruksiyaga zarar yetkazish xavfi bor.
Natijada barcha xarajatlar tadbirkorlar zimmasiga tushadi. Agar bu ko‘chirish to‘g‘risidagi qaror bo‘lmaganida, bu xarajatlar ham bo‘lmas edi. Savdo yo‘qotishlari va bozor qiymatining yo‘qolishi ham bo‘lmas edi. Va bu holat butun shaharni kutmoqda.
