2025-yil aprel oyidan boshlab Toshkentda noqonuniy tashqi reklamalarga qarshi reydlar o‘tkazilmoqda. Shahar ma’muriyati bunday reklamalar qatoriga peshlavhalarni ham kiritib, reklama bozorida tartib o‘rnatish hamda poytaxtning tashqi qiyofasini yagona me’moriy ko‘rinishga keltirish maqsadida bannerlar va turli reklama konstruksiyalarini ham demontaj qilinmoqda.
Reydlar natijasida ayrim ko‘chalarda joylashgan ko‘plab do‘kon, kafe va restoranlar peshlavhalaridan ayrilgan. Tadbirkorlarning aytishicha, hokimiyat belgilangan talablarga javob bermaydigan eski konstruksiyalarni olib tashlashni talab qilmoqda. Biroq yangi peshlavhalarni qanday tartibda va qaysi qoidalar asosida o‘rnatish mumkinligi haqida aniq tushuntirish berilmayapti.
Natijada ayrim ko‘chalardagi kompaniyalar olti oydan oshiq vaqtdan beri peshlavhasiz ishlashda davom etmoqda. Bu ularning daromadiga salbiy ta’sir ko‘rsatibgina qolmay, balki iste’molchilarga ham noqulayliklar tug‘dirmoqda.
Foto: Yevgeniy Sorochin / Spot
Toshkent shahar hokimligida Spot’ga tushuntirish berishlaricha, hajmi bir kvadrat metrdan katta bo‘lgan peshlavhalar, garchi ularda kompaniya yoki brend nomi ko‘rsatilgan bo‘lsa-da, reklama hisoblanadi.
Bunday reklamani qonuniy joylashtirish uchun reklama joyining pasporti rasmiylashtirilishi kerak. Uni Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (YIDXP) orqali olish mumkin. Hokimlik bu jarayon bo‘yicha yo‘riqnomani 2025-yil dekabr oyida e’lon qilgan.
Biroq tadbirkorlarning aytishicha, amalda bu tizim to‘liq ishlamayapti — portal orqali yuborilgan arizalar ko‘pincha ko‘rib chiqilmay qolmoqda.
Tekshiruvlar Toshkent dizayn-kodini joriy etishga tayyorgarlik bilan ham izohlanmoqda. Ushbu hujjat fasadlar, peshlavhalar va shahar muhitini bezash bo‘yicha yagona talablarni belgilashi kerak. Ammo reydlar o‘tkazilayotgan paytda dizayn-kod hali kuchga kirmagan edi.
Shahar ma’muriyatiga ko‘ra, tadbirkorlarga avvalo qoidabuzarlikni bartaraf etish va reklama konstruksiyasini ixtiyoriy ravishda olib tashlash bo‘yicha ko‘rsatma beriladi.
Shunga qaramay, reklamalarning demontaj qilinishi biznes vakillarining noroziligiga sabab bo‘lmoqda. Ayrim tadbirkorlarning ta’kidlashicha, reydlar oldindan ogohlantirishsiz o‘tkazilmoqda, konstruksiyalar esa qo‘pol tarzda, ba’zan mulkka zarar yetkazilgan holda olib tashlanmoqda.
Bundan tashqari, biznes vakillari tekshiruvlar chog‘ida nafaqat reklama bannerlari, balki ularning fikricha faqat axborot berish vazifasini bajaradigan belgilar ham demontaj qilinayotganini aytmoqda. Ba’zi hollarda reklama mazmuniga ega bo‘lmagan do‘kon nomlari, logotiplar yoki ko‘rsatkichlar — masalan, “Dorixona” kabi yozuvlar ham olib tashlangan.
Foto: Yevgeniy Sorochin / Spot
Spot reydlar davomida peshlavhalari demontaj qilingan tadbirkorlar bilan suhbatlashdi. Ular tekshiruvlar qanday o‘tgani, rasmiy ogohlantirish berilgan-berilmagani hamda hokimiyat peshlavhalarni joylashtirishning keyingi qoidalari haqida biznes vakillariga qanday tushuntirishlar berganini so‘zlab berdi.
Otabek Hojiyev,
Mon amour gul do‘koni egasi.
Gul do‘koni ilgari boshqa tadbirkorga tegishli edi. Shu yil yanvar oyida Bobur ko‘chasidagi do‘konni avvalgi egasidan sotib oldim. Bu jihozlari, peshlavhasi va ichki bezaklari bilan tayyor biznes edi — menga faqat ishni boshlash va savdoni rivojlantirish qolgan edi, xolos. Loyihaga sarmoya kiritdim va hammasi yaxshi bo‘lishiga ishonchim komil edi.
Biroq yanvar oxirida bu ko‘chada buzish ishlari boshlanib ketdi. Hech qanday rasmiy ogohlantirish olmaganman. Yagona ishora ham tasodifan bo‘ldi: buzish ishlari boshlanishidan bir-ikki kun oldin bir elektrchi kelib, binoni ko‘zdan kechirdi va reklama bannerlari tez orada olib tashlanishini aytdi. Men bunga jiddiy e’tibor bermadim, chunki hokimiyatdan hech qanday rasmiy xabarnoma kelmagandi.
Ishchilar kelib, demontajni boshlaganida, ularning qo‘pol ishlayotgani va bino fasadiga zarar yetkazishi mumkinligi ayon bo‘ldi. Hokimiyat vakili bizga: “Ishchilar bilan o‘zlaringiz kelishib olinglar”, dedi. Natijada jarayonni shu yerning o‘zida kelishishga majbur bo‘ldik.
Peshlavhalarni olib tashlashdi, ammo shundan keyin hech kim biz bilan aloqaga chiqmadi. Keyingi qadamlar qanday bo‘lishi haqida ham ma’lumot olmadik. Oradan ancha vaqt o‘tgan bo‘lsa-da, yangi peshlavhalarni o‘rnatishga ruxsat berilmagani bizni to‘liq noaniqlikda qoldirdi.
Buzish ishlari savdoga juda qattiq ta’sir qildi. Instagram orqali do‘kon nomini tanitishga harakat qilyapman, ammo peshlavhasiz buning deyarli foydasi yo‘q. Odamlar bizni ko‘chadan ko‘rmaguncha, gul do‘konimiz yopiqdek tuyuladi. Xaridorlar bu yerda do‘kon ishlayotganini xayoliga ham keltirmay yonimizdan o‘tib ketishadi. Instagram esa faqat biz haqimizda allaqachon biladigan yoki ataylab gul qidirayotganlargagina yordam beryapti.
Qo‘shnilar ham xuddi shu muammoga duch kelishmoqda. Hammaning biznesi zarar ko‘rdi — hech bo‘lmaganda vaqtinchalik jiddiy yo‘qotishlar bor. Noqonuniy tashqi reklama uchun katta jarimalar borligi sababli hech kim yangi peshlavha osishga jur’at etolmayapti.
Fikrimcha, shaharni, binolar fasadini va ko‘chaning umumiy qiyofasini obodonlashtirish albatta kerak. Ammo bu ishlar qonun doirasida — oldindan ogohlantirish, rasmiy hujjatlar bilan va birovning mulkiga zarar yetkazmagan holda amalga oshirilishi lozim. Hozir bo‘layotgan ishlar o‘z biznesiga pul va mehnatini tikkan odamlar uchun adolatsizdek tuyuladi.
Ayni paytda biz kompaniyani butunlay yopishga majbur bo‘ldik.
Timekeeper Lounge chilimxonalar tarmog‘i egasi.
Ikki filialimizdagi peshlavhalar 6 oy oldin olib tashlandi. Mana 5 oydirki, reklama obyekti pasportini olish uchun ariza topshirib kelyapmiz. Birinchi safar go‘yoki “konstruksiyaning o‘lchamlari va joylashuvi ko‘rsatilgan eskiz loyihasini taqdim etmaganimiz” sababli rad javobi oldik. Vaholanki, barcha hujjatlarni arizaga ilova qilgan edik.
Ikkinchi arizadan va uzoq ko‘rib chiqish jarayonidan so‘ng huquqshunoslar bilan birga Prezidentning virtual qabulxonasiga murojaat qildik. Bizga aytilgan yagona gap — muayyan ko‘chaning dizayn-kodi kutilayotgani bo‘ldi. Ha, butun shahar uchun dizayn-kod ishlab chiqilgan, lekin aynan o‘sha ko‘cha bo‘yicha loyiha hali yo‘q ekan. Faqat ko‘cha dizayni tasdiqlangachgina ariza topshirib, reklama pasportini olish mumkin emish. Bu borada biz hech qanday yozma javob yoki izoh olganimiz yo‘q.
Balki avval dizayn-kodni tasdiqlab, uni joriy etish uchun vaqt berish, keyin esa bunga amal qilmaganlarning peshlavhasini olib tashlash kerakmidi? Shundan keyin talabga amal qilmaganlarning peshlavhalarini olib tashlash mumkin bo‘lardi va hozirgidek ikkita filialim 6 oydan beri peshlavhasiz ishlab turmasdi. Natijada reklama joyi uchun bergan barcha arizalarimiz haligacha ko‘rib chiqish bosqichida turibdi — biz na rad javobini oldik, na ruxsat. Holbuki, har bir ariza uchun davlat bojini o‘z vaqtida to‘lab kelyapmiz.
Soliq islohotlari haqida gap ketganda hukumatimiz ko‘pincha Rossiya tajribasiga qaraydi, uni bizning tizimimizga moslashtiradi va bu ko‘pincha yaxshi natija beradi. Peshlavhalar masalasida ham shunday yo‘l tutish mumkin. Masalan, Rossiyada peshlavha pasporti uchun bir martalik to‘lov qilinadi, xolos — buning uchun oylik yoki yillik abonent to‘lovi yo‘q.
Bizda esa hozir hokimiyatlar tashabbusi bilan har yili shunchaki pul undirishga qaratilgan urinish bo‘layotgandek ko‘rinadi. Masalan, mening holatimda Shahrisabz ko‘chasi, 23-uyda joylashgan filial peshlavhasi uchun yiliga 370 ming so‘m to‘lash kerak ekan. To‘g‘ri, bu summa o‘z-o‘zidan juda katta emas. Lekin bu yerda masalaning mohiyati muhim — tushunchalarni bunday almashtirishdan nima naf?
Kafe yoki do‘kon kiraverishidagi brend nomi reklama hisoblanmaydi. U odamlar uchun yo‘l topish, mo‘ljal olishga yordam beradigan axborot vazifasini bajaradi. Axir “Metro” yoki “Mirobod tumani hokimligi” yozuvlari reklama sanalmaydi-ku. Nega unda Timekeeper Lounge peshlavhasi reklama bo‘lishi kerak? Lounge — kafe formati, Timekeeper esa uning nomi.
Shunday tashabbuslar tufayli joylardagi davlat idoralariga ishonch pasaymoqda. Biznes bilan konstruktiv muloqot deyarli yo‘q. Tadbirkorda davlat oldida doimo aybdordek his qilish kayfiyati paydo bo‘ladi, chunki bizga bo‘lgan munosabat ko‘pincha buyruqomuz tarzda bo‘ladi.
Prezident mamlakatimiz obro‘sini oshirish uchun katta sa’y-harakat qilmoqda. Ammo joylardagi ayrim idoralar masalalarni shunday qo‘pol va tartibsiz tarzda amalga oshirsa, bu sa’y-harakatlarning samarasi kamayib ketadi.
Ko‘plab tadbirkorlar haqiqatni aytishga ham qo‘rqadi, chunki har kim bor biznesidan ayrilib qolishdan xavotirda. So‘z erkinligini talab qilmayapman — bizga faqat ishlashga xalaqit bermaslik kerak. Mamlakatimiz obro‘sini eksport va biznes orqali oshirishni istaydigan, men kabi g‘ayratli tadbirkorlar yetarli.
Hozir Timekeeper Lounge tarixidagi eng past ko‘rsatkichlarni boshdan kechiryapmiz. Albatta, yanvar va fevral oylarining o‘zi ham biznes uchun odatda sust davr hisoblanadi. Shuning uchun ko‘rsatkichlarning pasayishini faqat peshlavhalar bilan bog‘lash qiyin, lekin bu omil ham ma’lum darajada ta’sir ko‘rsatgani aniq.
Boris Kozlov,
Lavanda kimyoviy tozalash korxonasi egasi va boshqaruvchisi.
Brendning o‘zi asli Sankt-Peterburgdan. Toshkentda bu ish bilan bir yildan sal avval, 2024-yilning noyabrida shug‘ullana boshladim.
Shu vaqt ichida Olmazor tumanidagi birinchi nuqtamizni rivojlantirishga ulgurdik, bir oy oldin esa Bobur ko‘chasida qabul punktini ochdik.
Yangi nuqtani ochishdan oldin kimyoviy tozalash xizmatiga kimlar ehtiyoj sezishi mumkinligi va bu hududda qanday auditoriya yashashini tahlil qildim. Kichik shaxsiy tadqiqotim shuni ko‘rsatdiki, bu joylashuv odamlar qatnovi nuqtai nazaridan mos keladi. Odamlar peshlavha va tashqi reklama orqali punktimiz haqida bilib, xizmatimizdan foydalanadi, deb hisoblagandim. Shuning uchun mos bino topib, yangi filial ochishni kechiktirmaslikka qaror qildim.
Biznesga katta mablag‘ sarflamadim: binoni ta’mirladik, uskunalar va mebel sotib oldik. Tashqi reklamadan esa faqat derazalarga yopishtirmalar joylashtirishga ulgurdim — aslida hozir o‘sha ham qolgan, xolos. Ammo bu xarajatlardan tashqari, bir oylik operatsion xarajatlar ham bor: ijara, xodimlar maoshi, kommunal to‘lovlar. Bu xarajatlarning barchasi allaqachon qilingan va ularni qaytarib bo‘lmaydi.
24-yanvar kuni kunduzi kir yuvish shoxobchasiga hokimiyat xodimlari kelishgan. O‘sha payt u yerda yo‘q edim, bu haqda menga keyin xabar berishdi. Na menga, na binoni ijaraga beruvchiga birorta rasmiy hujjat, xabarnoma yoki ogohlantirish taqdim etilmadi.
Hamkasblarim va guvohlarning aytishicha, demontaj qo‘pol tarzda o‘tkazilgan: peshlavhalarni fasaddan yulib olishgan, ko‘plab konstruksiyalar shikastlangan. Ishchilar ularni ehtiyotkorlik bilan yechib olishga ham urinmagan.
Bu ko‘chada anchadan beri ishlayotgan ijarachilar uchun peshlavhalarning olib tashlanishi unchalik og‘riqli bo‘lmadi — ularning allaqachon shakllangan doimiy mijozlari bor. Yangi biznes uchun esa vaziyat butunlay boshqacha. Peshlavhamni ilishga ulgurmasimdan, hokimiyat yangilarini o‘rnatishni taqiqlab qo‘ydi. Natijada bu yerga ko‘chib keldim-u, bir oydan beri tashqi reklamasiz o‘tiribman. Mijozlar bu yerda kimyoviy tozalash-kir yuvish shoxobchasi ochilganini va ular uchun yangi xizmat mavjudligini shunchaki bilishmaydi.
Binoni ijaraga olgan boshqa bir sherigim bilan birga hokim o‘rinbosariga izoh so‘rab murojaat qildik. Qachon ma’lumot berilishi va peshlavhalarni o‘rnatish uchun qanday hujjatlar kerakligini so‘radik. Ammo javob har safar bir xil bo‘ldi: “yaqinda, ertaga”. Aniq bir yechim yo‘q. Biz hech qanday og‘zaki yoki yozma tasdiq ham ololmadik.
Mana bir oydirki, to‘liq minusga ishlayapmiz. Mijozlar deyarli yo‘q. Agar yaqin orada vaziyat o‘zgarmasa, ehtimol bu nuqtani yopishga majbur bo‘laman. Hozir fasadda shunchaki oq devor turibdi — bu yerda kimyoviy tozalash shoxobchasi borligi haqida na nom, na biror belgi mavjud.
Qo‘shni do‘konlarda ham vaziyat deyarli shunday. Kimdir mijozlarni jalb qilish uchun ruxsatsiz peshlavha o‘rnatishga jur’at qilmoqda, ammo hech kim rasmiy hujjat olmagan. Natijada aksariyat bannerlar o‘rnatilmagan — hamma hokimiyat qarorini kutmoqda. Shunga o‘xshash holatni poytaxtning boshqa ko‘chalarida ham ko‘rdim: masalan, Next savdo markazidan Do‘stlik bog‘igacha bo‘lgan yo‘lda ham ko‘plab peshlavhalar olib tashlangan.
Shahar hokimiyati fasadlarni yagona uslubga keltirish, ularni tartibli va chiroyli qilish ustida ishlayotganini tushunaman. O‘zim Sankt-Peterburgdanman — u yerda tashqi reklama sivilizatsiyalashgan ko‘rinishga ega, arxitekturaga mos tushadi va shahar qiyofasini buzmaydi. Men bunday amaliyotni to‘liq qo‘llab-quvvatlayman. Faqat bu jarayon tartibli va uyushgan tarzda, ayniqsa kichik biznesga zarar yetkazmagan holda amalga oshirilishi kerak, deb hisoblayman.
Maryam Yo‘ldoshxo‘jayeva,
Raduga zvukov kompaniyasining akustika bo‘yicha mutaxassisi.
Men eshitish moslamalari savdosi bilan shug‘ullanuvchi brendning Rossiyadagi filiali — Raduga zvukov kompaniyasida ishlayman. Filiallarimizdan biri Bobur ko‘chasida, odamlar gavjum va serqatnov hududda joylashgan. Bu yerda ishlayotganimga bir yildan oshdi. Bunday biznes uchun odamlar bizni ko‘rishi va oson topa olishi juda muhim.
24-yanvar kuni erta tongda do‘konimiz yoniga hokimiyat xodimlari kelishdi. Nima bo‘layotganini ko‘rish uchun tashqariga chiqqanimda, ishchilar bino peshtoqidagi reklamalarni yechishni boshlaganini ko‘rdim. Ulardan buni ehtiyotkorroq qilish mumkinmi, deb so‘rasam, “Biz reklamachi emasmiz, chiroyli qilib yecha olmaymiz”, deb javob berishdi.
Buni qandaydir tartibga solishga urinayotganimda, ishchilar banner va pannolarni yulib olib, yerga tartibsiz holda tashlab ketishdi. Bizga hech qanday hujjat yoki ruxsatnoma ko‘rsatilmadi. Agar rasmiy xabarnoma berilganida, reklamani o‘zimiz oldindan yechib olgan bo‘lardik. Ishchilar bir muassasadan boshqasiga o‘tib, materiallarni duch kelgan joyga tashlab ketishdi, natijada reklama qoldiqlari va qutilarni yig‘ishtirish o‘zimizga qoldi. Agar jarayon mutaxassislar ishtirokida tashkil etilganida, bunday shikastlanish va tartibsizliklar bo‘lmasdi.
Hokimiyat vakili yaqin orada arxitektor kelib, binolar peshtoqlari uchun yagona uslubni kelishib berishini aytgandi. Ammo oradan bir oydan ko‘proq vaqt o‘tgan bo‘lsa-da, hali ham aniq biror yechim yo‘q. Natijada, mijozlar bizni ko‘rishi uchun derazalarga qog‘ozga chiqarilgan e’lonlarni yopishtirib qo‘yishga majburmiz. Yo‘lovchilar bizni ko‘rmayotgani sababli savdo ancha pasayib ketdi.
Hozir bu ko‘chadagi peshtoqlar xunuk va huvillab qolgan. Ko‘rgazmali va tartibli muhit o‘rniga yechib olingan reklamalarning izlari hamda umumiy pala-partishlik ko‘zga tashlanadi. Toshkentda ko‘chalarning ozoda va uyg‘un ko‘rinishini ta’minlash uchun dizayn-kod joriy etilayotgani tushunarli. Biroq amalda bu jarayon tartibsiz kechayotgandek ko‘rinadi. Bunday masalalar tadbirkorlarning noroziligiga sabab bo‘lmaydigan tarzda va imkon qadar tezroq hal qilinishi kerak.
