O‘tgan yilning aprel oyidan boshlab Toshkentda biznes obyektlarining peshlavhalari demontaj qilinmoqda. Poytaxt hokimiyati tushuntirishicha, hajmi 1 kv. metrdan ortiq bo‘lgan peshlavhalar, hatto ularda faqat kompaniya yoki brend nomi ko‘rsatilgan bo‘lsa ham, reklama hisoblanadi. Hokimiyat bunga asos sifatida Vazirlar Mahkamasining 2023-yil sentyabrdagi qarori 10-bandiga tayanadi.
“Yonma-yon joylashgan kompaniyalar o‘zaro raqobatlashib, peshlavhalarini qo‘shnilarnikidan kattaroq qilishga intilishadi. Oqibatda bu qonunchilik buzilishlariga olib keladi”, — deya ta’kidlagan edi ma’muriyat.
Reydlar natijasida bir qancha ko‘chalardagi qator do‘konlar, kafelar va restoranlar peshlavhalaridan ayrildi. Ayrim kompaniyalar yarim yildan ortiq vaqt davomida peshlavhasiz ishlamoqda. Tadbirkorlarning so‘zlariga ko‘ra, hokimiyat belgilangan talablarga javob bermaydigan eski konstruksiyalarni demontaj qilishni talab qilmoqda. Biroq yangi peshlavhalarni qanday tartibda va qaysi qoidalar asosida o‘rnatish mumkinligi haqida biznesga aniq ma’lumot berilmayapti.
Bunday reklamani qonuniy rasmiylashtirish uchun reklama joyi pasportiga ega bo‘lish kerak. Uni YIDXP portali orqali rasmiylashtirish mumkin. Bunda tadbirkorlar pasport olish tartibi amalda ishlamayotganini — topshirilgan arizalar ko‘rib chiqilmay qolayotganini ta’kidlashmoqda.
Tekshiruvlar, shuningdek, Toshkentning dizayn-kodi joriy etilishiga tayyorgarlik bilan bog‘liq. Biroq reydlar o‘tkazilgan vaqtda dizayn-kod hali kuchga kirmagan edi va u faqat 2026-yil 17-maydan e’tiboran amal qila boshlaydi.
“Og‘zaki ogohlantirishlar bo‘lgan. Hozir bularning barchasi qo‘shimcha tarzda ishlab chiqilmoqda, ekspertizadan o‘tmoqda va yaqinda kuchga kiradi. Ishlarni natijani tezroq ko‘rsatish va qisqa vaqt ichida hammasini tartibga keltirish uchun oldindan boshladik”, — deya qayd etdi Toshkent shahar bosh arxitektori Yodgor Ikramov.
Spot avvalgi materialida peshlavhalarni demontaj qilish bo‘yicha reydlar Toshkentdagi biznesga qanday ta’sir qilgani haqida batafsil yozgan edi. Tadbirkorlar rasmiy ogohlantirishlarsiz demontaj qilingani va yangi konstruksiyalarni o‘rnatish bo‘yicha tushunarli qoidalar yo‘qligidan shikoyat qilishgan. Ayrim hollarda tadbirkorlar “zararga” ishlayotgani va hatto nuqtalarni yopishga majbur bo‘lgani haqida gapirishgan.
Spot reydlar davomida peshlavhalari olib tashlangan tadbirkorlar bilan yana suhbatlashdi. Maqsad — tekshiruvlar qanday o‘tganini, ularga ogohlantirish berilgan-berilmaganini va hokimiyat peshlavhalarni joylashtirishning kelgusi qoidalari bo‘yicha qanday tushuntirishlar berganini bilish edi.
Arsen Asriyev,
Why Not Flowers gul do‘koni asoschisi.
Ilgari biz Not Flowers brendi ostida ishlaganmiz, hozir esa — Why Not Flowers. Botkin ko‘chasidagi ilk butikimizni 2025-yil iyun oyida ochgan edik. Loyiha ishlab, auditoriya to‘play boshlagan bo‘lsa-da, hali rivojlanish bosqichida edi.
Ayni shu davrda Instagram bilan bog‘liq qiyinchiliklarimiz yuzaga keldi: akkaunt bloklandi va uni tiklab bo‘lmadi, shu bilan birga barcha buyurtmalar o‘sha yerda qolib ketdi. Mijozlarni yo‘qotmaslik uchun tezkorlik bilan muqobil yechimlar izlashga, jumladan, bot orqali ishlashga to‘g‘ri keldi. Hozir biz amalda auditoriyani qaytadan to‘playapmiz, shuning uchun oflayn-nuqta o‘sha paytda biz uchun ayniqsa muhim tayanch edi.
16-yanvar kuni bizni bo‘lajak tekshiruvlar haqida ogohlantirishdi, 17-sanadan boshlab esa ko‘chada demontaj ishlari boshlandi. Birinchi kuni, menga aytishlaricha, hujjatlar bilan xodimlar kelishgan, ammo joyda bo‘lmaganim uchun ular bilan tanishishga ulgurmadim. Shu bilan birga, ular o‘zlarini reyd ishtirokchilari deb tanishtirishdi, biroq aynan qaysi tuzilma o‘tkazayotganini aytishmadi. Aynan nima sodir bo‘layotgani va kelgusidagi harakatlar qanday bo‘lishi haqidagi savollarimizga aniq javob olmadik.
Keyinroq men bilan telefon orqali bog‘lanib, peshlavhani olish kerakligini aytishdi. Asoslarni aniqlashtirishga urinib, vaziyatni tushunib olish uchun vaqt so‘radim, biroq qarorlar allaqachon qabul qilingan va jarayon boshlab yuborilgandek tuyuldi.
17-yanvardan boshlab binoda elektr energiyasi o‘chirildi. Shundan so‘ng mas’ul xizmatlar bilan o‘zaro hamkorlikda qiyinchiliklar boshlandi. Tushunishimcha, qo‘shni savdo nuqtalarining ayrimlariga elektr ta’minoti juda tez tiklandi, hatto ularda peshlavhalar saqlanib qolgan bo‘lsa ham. Bizda esa, aksincha, peshlavhani birinchilardan bo‘lib demontaj qilganimizga qaramay, elektr energiyasi 22-yanvargacha berilmadi.
Aynan shu paytda biz taxminan $3 minglik yirik gul yetkazib berilishini kutayotgandik. Sovutgichlarsiz bunday mahsulotni saqlash esa bir necha soatlik masala, xolos. Vaziyatdan chiqishga harakat qildik: eshiklarni ochdik, gullarni boshqa joyga ko‘chirdik, hamkorlar bilan ularning bir qismini vaqtincha joylashtirishga kelishdik. Tashqarida havo sovuq bo‘lgani uchun past harorat hech bo‘lmasa tovarni bir muddat saqlab qolishga yordam beradi, deb o‘yladik.
Ammo yakunda bu choralar ish bermadi. Gullar baribir so‘liy boshladi, yangi bo‘lmagan tovar bilan esa ishlay olmaymiz. Natijada butun partiyani hisobdan chiqarib, tashlab yuborishga majbur bo‘ldik.
Parallel ravishda demontaj ishlari ham ketayotgandi. Fasadni yaxshi holatda saqlab qolish uchun uni ehtiyotkorlik bilan yechish xarajatini o‘z hisobimdan to‘lashga qaror qildim. Buning o‘zi taxminan 2,5 mln so‘mga tushdi. Holbuki, peshlavhaning o‘zi qariyb 18 mln so‘m turardi, unga rasmiylashtirish, materiallar va o‘rnatish xarajatlarini qo‘shganda, bu allaqachon sezilarli sarmoya edi.
Keyinroq fasaddagi vinil plyonka — orakal va boshqa bezak elementlari bo‘yicha ham alohida muammo paydo bo‘ldi. Uni yechish oson bo‘lmadi: jarayon qizdirib ishlashni talab qildi. Shu sabab demontaj bir necha kunga cho‘zildi va qo‘shimcha xarajatlarni keltirib chiqardi.
Qaysidir pallada zarar miqyosi sezilarli darajaga yetgani ayon bo‘ldi. Agar tovar yo‘qotishlari, demontaj, rasmiylashtirish, ijara va boshqa joriy xarajatlarni birlashtirsak, umumiy zarar taxminan $11,8 mingni tashkil qildi.
Shundan keyin Botkindagi nuqta amalda to‘laqonli butik sifatida ishlashdan to‘xtadi. Peshlavhasiz mijozlar bizni topa olmay qoldi, hatto manzilni telefon orqali alohida tushuntirishga to‘g‘ri kelardi. Oxir-oqibat bu filialni yopish va keyinroq Yalang‘och massividagi yangi manzilga ko‘chib o‘tish qaroriga keldik.
Yangi joyda ehtiyotkorroq yondashishga harakat qildik: tashqi bezak sifatida faqat gullar bilan bezatilgan oynani qoldirdik, aniq peshlavhasiz ishladik. Biroq oradan ko‘p o‘tmay unga nisbatan ham savollar paydo bo‘ldi va uni ham olib tashlash kerakligi aytildi.
10-aprel kuni esa bu filialda ham elektr energiyasi o‘chirildi va mana bir necha kundirki, svet hanuz tiklangani yo‘q.
Tortele qandolatchilik korxonasi rahbari va asoschisi.
Kompaniyamiz 2020-yil dekabridan buyon faoliyat yuritadi. Biz mualliflik desertlari bilan shug‘ullanamiz, o‘z ishlab chiqarishimiz va onlayn savdo yo‘nalishimiz bor. Tortele qandolatchilik do‘konining birinchi filialini Parkent ko‘chasida ochganmiz, keyinchalik aynan shu manzildagi peshlavha demontaj qilindi. Hozir esa Shahriston ko‘chasida ikkinchi filialimiz ham ishlamoqda.
2026-yil 20-fevral kuni bizni og‘zaki ravishda ogohlantirishdi, 21-fevralda esa peshlavhani o‘zimiz yechib oldik. Dastlab oldimizga bir kishi kelib, o‘zini hokimiyat xodimi sifatida tanishtirdi va peshlavhani mustaqil ravishda olib tashlash kerakligini, aks holda demontaj qattiqqo‘llik bilan o‘tishini aytdi. Shu sabab uni o‘zimiz yechishga qaror qildik.
Keyinroq demontajga ulgurmagan qo‘shnilarimizning peshlavhalari shunchaki yulib olinganini ko‘rdik. Bu jarayon ancha qo‘pol tarzda kechdi va nazarimda, biznes mulkiga bunday munosabat noto‘g‘ri. Axir bu xususiy mulk hisoblanadi.
Shundan so‘ng biz dizayn-kodni qayerdan ko‘rish yoki rasmiy talablarni qayerdan olish mumkinligini, hammasini darhol muvofiqlashtirish uchun so‘rab-surishtirdik. Bizni davlat arxitekturasiga yo‘naltirishdi, u yerga shaxsan borish kerakligini aytishdi. Onlayn-kirish yoki tushunarli ochiq yo‘riqnoma o‘sha paytda yo‘q edi.
Umuman olganda, shaharning dizayn-kod g‘oyasiga normal qarayman. Rivojlangan mamlakatlarda, Londonda yoki Yevropaning boshqa shaharlarida bunday standartlar mavjud va ular ishlaydi.
Ammo u yerda bu tizimli amalga oshiriladi: biznesga tushunarli qoidalar beriladi, ko‘pincha bu bir marta joriy etilib, shahar darajasida qo‘llab-quvvatlanadi, ba’zida esa hatto imtiyozlar yoki soliq yengilliklari bilan rag‘batlantiriladi. Shunda tadbirkorda standartga amal qilish uchun motivatsiya bo‘ladi.
Bizda esa, aslida, barcha yuk biznes zimmasiga tushmoqda.
Bunda bu tadbirkorlarning emas, shahar tashabbusi. Va savol tug‘iladi, nega biz buni hech qanday qo‘llab-quvvatlash yoki kompensatsiyasiz butunlay o‘z cho‘ntagimizdan to‘lashimiz kerak.
Menimcha, avval dizayn-kodning o‘zini ishlab chiqish, uni ommaga ko‘rsatish, tadbirkorlar bilan muhokama qilish muhim, shunda hamma yagona qoidalarni tushunib yetadi. Keyin esa joriy etish kerak. Hozir ko‘pincha buning aksi sodir bo‘lmoqda, tushunarli kommunikatsiyasiz va tadbirkorlar talablar haqida bajarib bo‘lingandan keyin bilishmoqda. Yondashuvni ikki qismga ajratish mumkin edi: peshlavhalarning bazaviy standarti bepul taqdim etilishi, individual va murakkabroq yechimlar esa pulli asosda taklif qilinishi kerak.
Agar bularning barchasi tizimlashtirilib, shaffof qilinsa, bu shahar uchun ham, biznes uchun ham ancha oson va adolatli bo‘lardi. Chunki hozir tadbirkorlarning asosiy so‘rovi juda oddiy: o‘z nomini ko‘rsatish va mijozga ko‘rinadigan bo‘lish.
Anonim manba,
savdo nuqtasi egasi.
Oldimizga fuqarolik kiyimidagi bir kishi kelib, o‘zini tanishtirdi va farmonga ishora qilib, uning raqamini aytdi, ammo hech qanday hujjatni ko‘rsatmadi. U bilan birga ishchilar, qurilish kiyimida olti-yetti kishi, shuningdek, texnika, shu jumladan kran ham bor edi. Ular darhol peshlavhalarni demontaj qilishga kirishdilar.
Oldindan tushunarli yo‘riqnoma yoki o‘tish davri yo‘q edi. Biz fasadni qoidalarga qanday muvofiqlashtirish, qayerga murojaat qilish va qaysi talablar amal qilishi haqida aniq tushuntirish olmaganmiz.
Demontaj vaqtida yaqin atrofda Milliy gvardiya avtomobili ham turgan edi, shu bois o‘sha lahzada hech kim qanday munosabat bildirish yoki qanday savollar berishni unchalik tushunmadi. Hammasi juda tez sodir bo‘ldi, bizda esa demontaj aynan qanday asosda o‘tayotgani va undan keyin nima qilish kerakligi haqida aniq tushuncha yo‘q edi.
Natijada qisqa vaqt ichida butun qator bo‘ylab, taxminan 20−30 ta do‘konning peshlavhalari demontaj qilindi.
Bu yerda qoidalar bir xil ishlamayotgandek. Masalan, filialimiz Yashnobodda, ko‘chaning narigi tomoni esa allaqachon Mirobod tumani. Aslida bu bir ko‘cha, farq atigi 50−100 metr. Biz tomonda butun qator bo‘ylab peshlavhalar olib tashlandi, qarama-qarshi tomonda esa hamon joyida turibdi. Vizual tomondan bu juda bilinadi va, tabiiyki, savollar uyg‘otadi: axir talablar nazariy jihatdan hamma uchun bir xil bo‘lishi kerak-ku.
Demontajdan keyin biz rasmiy normalarni topishga harakat qildik, biroq ma’lumotlar tarqoq bo‘lib chiqdi. Natijada yagona javob topish o‘rniga turli instansiyalarga murojaat qilishga to‘g‘ri keldi.
Peshlavhaning yo‘qligi biz uchun shunchaki tashqi ko‘rinish masalasi emas. Do‘kon gavjum yo‘l bo‘yida joylashgan, bu yerda har kuni katta avtomobillar oqimi o‘tadi. Bunday biznes formati uchun vizual navigatsiya mijozlarning asosiy manbalaridan biri hisoblanadi. Banner yoki peshlavha olib tashlanganda, odamlar bu yerda do‘kon borligini shunchaki payqamay qoladi. Bizning holatda bu darhol ko‘rsatkichlarga ta’sir qildi: mijozlar oqimi taxminan 50% ga kamaydi.
Alohida muammo shundaki, ko‘plab ko‘chalarda dizayn-kodning o‘zi hali tasdiqlanmagan. Natijada talablarni qo‘llash boshlanmoqda, ammo tadbirkorlar oldindan tayyorlana oladigan aniq standartlar hali mavjud emas.
Bunday vaziyatda biznes muallaq holatda qoladi: eski peshlavha allaqachon demontaj qilingan, yangisini esa qanday qoidalar asosida va qaysi talablarga muvofiq o‘rnatish kerakligi hozircha aniq emas.
Biz uchun jarayonning izchil va tushunarli bo‘lishi muhim. Agar yagona talablar mavjud bo‘lsa, ular oldindan ishlab chiqilib, ommaga taqdim etilishi va barcha tumanlarda bir xil qo‘llanilishi kerak. Shunda tadbirkorlar oldindan tayyorlanish, xarajatlarni hisoblash va keskin yo‘qotishlarsiz moslashish imkoniga ega bo‘ladi. Hozirgi holatda esa zarar allaqachon yetkazilgan, keyingi qadamlar bo‘yicha aniqlik esa hanuz yetishmayapti.
