Toshkentda Banking Fusion Uzbekistan 2026 xalqaro forumi bo‘lib o‘tdi

3-iyun kuni Toshkent shahrida Penki kontinentai kompaniyalar guruhiga kiruvchi bank texnologiyalari kompaniyasi BS/2 tomonidan tashkil etilgan Banking Fusion Uzbekistan 2026 xalqaro forumi bo‘lib o‘tdi. Forumda Markaziy Osiyo, Kavkaz va Yevropa mamlakatlaridan 35 ta bank, texnologik kompaniyalar hamda BS/2 hamkorlari vakillari ishtirok etdi.

Banklar tomonidan taqdim etilgan amaliy tajribalar bilan bir qatorda, BS/2 mutaxassislari ham banklar va moliyaviy tashkilotlarga ma’lumotlardan samaraliroq foydalanish hamda mijozlarga xizmat ko‘rsatish sifatini oshirishga yordam beruvchi amaliy yechimlarni namoyish etdilar. Shunday yechimlardan biri disputlar va hodisalarni tahlil qilish uchun mo‘ljallangan PulseAI.iQ platformasi bo‘lib, u nizoli vaziyatlar va mijoz murojaatlaridagi qonuniyatlarni aniqlash hamda yuzaga kelayotgan muammolar sabablarini tezroq topish imkonini beradi.

Penki kontinentai kompaniyalar guruhi boshqaruvi raisi Idrakas Dadashovas forumdagi ma’ruzasida banklar hodisalar sabablarini aniqlash uchun ma’lumotlardan qanday foydalanishi mumkinligi, disputlarni tahlil qilishda mijoz yo‘lini nega hisobga olish muhimligi va yagona yondashuvlarni shakllantirishda regulyator qanday rol o‘ynashi mumkinligi haqidagi savollarga javob berdi.

Nima uchun bugungi kunda bank disputlarini an’anaviy yondashuv bilan qo‘lda ko‘rib chiqish yetarli emas?

Zamonaviy bank disputi odatda faqat bitta tranzaksiya bilan bog‘liq bo‘lmaydi. Nizoli operatsiya ortida butun bir voqealar zanjiri turishi mumkin: mijozning mobil ilova yoki o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish qurilmasidagi harakatlari, protsessing tizimining ishlashi, autentifikatsiya, bildirishnomalar yuborilishi, to‘lov tizimi bilan o‘zaro aloqalar, uskunaning holati va axborot xavfsizligi hodisalari.

Bitta holatni ko‘rib chiqishda mutaxassislarga bank tizimi, protsessing platformasi, CRM, mobile banking, internet banking, bankomat, integratsion shlyuz, xavfsizlik tizimi va tashqi servislar ma’lumotlari kerak bo‘lishi mumkin. Bu ma’lumotlar ko‘pincha turli formatlarda saqlanadi va ularni qo‘lda taqqoslash talab etiladi.

Bundan tashqari, tranzaksiyalar bo‘yicha e’tirozlar bilan ishlash “hargeback”, “pre-arbitration” va to‘lov tizimlari qoidalarida nazarda tutilgan boshqa bosqichlarni ham o‘z ichiga oladi. Dalillarni yig‘ish, bank pozitsiyasini shakllantirish, javoblar tayyorlash va belgilangan muddatlarga rioya qilish zarur.

Shu sababli qo‘lda tahlil qilish tobora murakkablashib bormoqda va voqeaning obyektiv manzarasini tez tiklash imkonini har doim ham bermaydi. Moliyaviy bozorga ma’lumotlarni avtomatik birlashtira oladigan, o‘zaro bog‘liqliklarni aniqlaydigan va mutaxassislarga asoslangan qarorlar qabul qilishda yordam beradigan intellektual vositalar zarur.

PulseAI.iQ platformasi disputlarni tahlil qilish jarayonida qanday vazifalarni bajarishi mumkin?

PulseAI.iQ — murakkab raqamli bank muhitida ishlash uchun mo‘ljallangan disputlar va hodisalarni avtomatlashtirilgan tahlil qilish bo‘yicha intellektual platformadir.

Platforma turli manbalardan ma’lumotlarni yig‘ishi, voqealarni o‘zaro bog‘lashi va muayyan holatning to‘liq raqamli manzarasini shakllantirishi mumkin: operatsiya qachon va qayerda boshlangan, mijoz qanday harakatlarni amalga oshirgan, bank va tashqi tizimlar qanday ishlagan, natijaga qanday og‘ishlar yoki anomaliyalar ta’sir ko‘rsatgan.

PulseAI.iQ quyidagi jarayonlarni qo‘llab-quvvatlaydi:

• nizoli tranzaksiyalar va ular bilan bog‘liq hodisalarni tahlil qilish;
• dalillar bazasini yig‘ish va tizimlashtirish;
• e’tirozlarni ko‘rib chiqish uchun materiallar tayyorlash;
• “chargeback” va “pre-arbitration” jarayonlarini qo‘llab-quvvatlash;
• holat bo‘yicha asoslangan pozitsiyani shakllantirish;
• disputning ehtimoliy sabablarini aniqlash;
• takrorlanuvchi muammolar va xavf omillarini aniqlash;
• murojaatlar sonini kamaytirish bo‘yicha tavsiyalar tayyorlash.

Shunday qilib, PulseAI.iQ nafaqat alohida holatlarni tekshirishga, balki to‘plangan ma’lumotlardan bank xizmatlari sifatini oshirish va kelajakda shunga o‘xshash muammolarning oldini olish uchun foydalanishga yordam beradi.

Nima uchun nizoli operatsiyani ko‘rib chiqishda nafaqat tranzaksiyani, balki mijoz yo‘lini ham tahlil qilish muhim?

Har bir disput firibgarlik yoki texnik nosozlik natijasi bo‘lavermaydi. Ba’zan nizoli vaziyat mijoz xizmat ko‘rsatish ssenariysini noto‘g‘ri tushungani, aniq bildirishnoma olmagani, noqulay interfeysga duch kelgani yoki operatsiya holatini to‘g‘ri baholay olmagani sababli yuzaga keladi.

Masalan, tranzaksiya texnik jihatdan to‘g‘ri bajarilgan bo‘lishi mumkin, biroq mijoz tasdiqni ko‘rmagan, ekrandagi xabarni tushunmagan yoki birinchi operatsiya bajarilmagan deb o‘ylab qo‘shimcha harakatlarni amalga oshirgan bo‘lishi mumkin.

Shu sababli obyektiv tekshiruv uchun nafaqat tranzaksiya natijasini, balki mijozning butun yo‘lini tahlil qilish muhim: u qanday harakatlarni bajargan, qaysi ekranlarni ko‘rgan, qaysi buyruqlarni tanlagan va qaysi bosqichda tushunmovchilik yuzaga kelgan bo‘lishi mumkin.

Buning uchun mijozlarning raqamli kanallar va o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish qurilmalari bilan o‘zaro aloqalari ketma-ketligini o‘rganishga imkon beruvchi “Customer Journey Map & Analyze — CJM&A.iQ” platformasidan foydalanish mumkin.

Bunday tahlil bir vaqtning o‘zida ikki vazifani hal qilishga yordam beradi: muayyan disput sabablarini aniqroq belgilash va xizmat ko‘rsatish interfeyslari hamda ssenariylarini takomillashtirish orqali bunday holatlarning takrorlanishini kamaytirish.

Disputlarni intellektual avtomatlashtirish banklar va mijozlarga qanday asosiy foyda keltiradi?

Mijoz uchun asosiy foyda uning murojaatini yanada shaffof, xolis va tez ko‘rib chiqilishidadir. Agar bank voqealar ketma-ketligini tezda tiklay olsa va dalillar bazasini shakllantira olsa, mijoz asoslangan javob oladi va uning manfaatlari samaraliroq himoya qilinadi.

Bank uchun esa intellektual avtomatlashtirish mutaxassislar yuklamasini kamaytirish, murojaatlarni ko‘rib chiqishni tezlashtirish, Visa, Mastercard va boshqa to‘lov tizimlari reglamentlari doirasida javoblar sifatini oshirish, shuningdek operatsion va reputatsion xatarlarni kamaytirish imkonini beradi.

Qo‘shimcha afzallik disputlar yuzaga kelish sabablarini tahlil qilish imkoniyatidadir. Agar tizim murojaatlar ma’lum bir qurilma, xizmat ko‘rsatish ssenariysi, interfeys, bildirishnomalardagi kechikish yoki integratsiya muammosi bilan bog‘liqligini aniqlasa, bank oqibatlarni emas, balki muammoning asl sababini bartaraf etishi mumkin.

Moliyaviy bozor uchun esa bu aholining raqamli bank xizmatlariga bo‘lgan ishonchini oshirish va yanada barqaror infratuzilmani shakllantirishni anglatadi.

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki disputlarni avtomatlashtirishni rivojlantirishda qanday rol o‘ynashi mumkin?

Markaziy bankning roli mijozlar manfaatlarini himoya qilish, raqamli xizmatlar shaffofligini oshirish va nizoli operatsiyalarni tekshirish bo‘yicha yagona yondashuvlarni shakllantirishda ayniqsa muhim bo‘lishi mumkin.

Bugungi kunda banklar va moliyaviy institutlar turli ishlab chiqaruvchilarning uskunalari va dasturiy ta’minotidan foydalanmoqda. Bankomatlar, mobil ilovalar, protsessing platformalari, xavfsizlik tizimlari va to‘lov shlyuzlari ma’lumotlarni turli formatlarda saqlashi mumkin. Zarur voqealar qayd etilmasa yoki ularni o‘zaro bog‘lash imkoni bo‘lmasa, disput sababini aniqlash ancha qiyinlashadi.

Regulyator quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha yagona minimal talablarni shakllantirishga ko‘maklashishi mumkin:

• hodisalarni loglash;
• “transaction journal” shakllantirish;
• autentifikatsiya hodisalarini qayd etish;
• texnik metrikalarni saqlash;
• o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish qurilmalari harakatlarini qayd etish;
• muhim ma’lumotlarni uzatish;
• bozor ishtirokchilari o‘rtasidagi API integratsiyalari.

Bundan tashqari, Markaziy bank disputlar sonini kamaytirish va raqamli xizmatlar sifatini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish maqsadida banklar, to‘lov tizimlari va texnologik kompaniyalar o‘rtasida hamkorlik maydonchasi vazifasini bajarishi mumkin.

Nima uchun ma’lumotlar va hodisalar jurnallarini standartlashtirish regulyatorning ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lishi kerak?

Disputni tekshirish sifati to‘g‘ridan-to‘g‘ri mavjud ma’lumotlar sifatiga bog‘liq. Agar bir qurilma kerakli hodisalarni qayd etsa, boshqasi ularni qisman saqlasa, uchinchisi esa muhim texnik ko‘rsatkichlarni umuman uzatmasa, hodisa sababini obyektiv aniqlashning iloji bo‘lmaydi.

Zamonaviy bank infratuzilmasida o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish qurilmalari, dispenserlar, validatorlar, NFC o‘quvchilar, PIN-klaviaturalar, biometrik komponentlar, QR-modullar va turli ishlab chiqaruvchilarning dasturiy platformalari qo‘llaniladi. Ularning har biri o‘z jurnalini, hodisalarini va metrikalarini shakllantirishi mumkin.

Yagona talablarning yo‘qligi nizoli operatsiyalarni tekshirishda voqealar ketma-ketligini tez tiklash, sifatli “forensic"-tahlil o‘tkazish yoki e’tirozning haqiqiy sababini isbotlash imkoniyatini cheklaydi.

Markaziy bank quyidagi minimal standartlarni ishlab chiqishga ko‘maklashishi mumkin:

• qaysi hodisalar majburiy ravishda qayd etilishi kerakligi;
• operatsiyalar jurnallari qanday shakllantirilishi va saqlanishi;
• qurilmalar faoliyatini tahlil qilish uchun qanday ma’lumotlar zarurligi;
• muhim ma’lumotlar qancha muddat saqlanishi;
• muhim hodisalarni tahlil qilish uchun qaysi API va ma’lumot almashish formatlaridan foydalanish mumkinligi.

Bunday standartlashtirish murojaatlarni ko‘rib chiqish sifatini oshiradi, ma’lumotlarni taqqoslash imkonini yaratadi va butun bank bozori miqyosida intellektual “dispute-analysis” rivojlanishi uchun muhim asos bo‘lib xizmat qiladi.

Markazlashtirilgan analitik platforma Markaziy bank imkoniyatlarini banklarning ichki jarayonlariga aralashmagan holda kuchaytira oladimi?

Ha. PulseAI.iQ Central konsepsiyasi barcha mijoz disputlarini markazlashtirilgan tizimga uzatishni nazarda tutmaydi va banklarning ichki jarayonlarini almashtirmaydi.

Banklar mijoz murojaatlari bilan mustaqil ishlashda, tekshiruvlar o‘tkazishda, to‘lov tizimlari bilan hamkorlik qilishda, “chargeback” va “pre-arbitration” jarayonlarini yuritishda, dalillar bazasini shakllantirishda va o‘z holatlari bo‘yicha qaror qabul qilishda davom etadilar.

Markazlashtirilgan analitik daraja faqat eng muhim holatlarda qo‘llanilishi mumkin, masalan:

• kiberxavfsizlik bilan bog‘liq hodisalarda;
• yirik moliyaviy xatarlar yuzaga kelganda;
• tizimli tahdidlar mavjud bo‘lganda;
• bir nechta banklarda takrorlanayotgan muammolar aniqlanganda;
• bozor darajasida o‘xshash disput ssenariylari kuzatilganda;
• qo‘shimcha mustaqil tahlil talab etiladigan hodisalarda.

Bunday yondashuv Markaziy bankka alohida shikoyatlar emas, balki umumiy manzarani ko‘rish imkonini beradi: qaysi muammolar takrorlanmoqda, qaysi hodisalar soni ortmoqda va qaysi texnologik yoki tashkiliy omillar bir nechta moliyaviy institutlarga bir vaqtning o‘zida ta’sir ko‘rsatmoqda.

PulseAI.iQ Central xatarlarni erta aniqlash, tavsiyalar ishlab chiqish va butun bank infratuzilmasi barqarorligini oshirish vositasiga aylanishi mumkin, bunda har bir bank o‘z mijozlari bilan munosabatlar uchun javobgarligini saqlab qoladi.

Markaziy bank, banklar va texnologik kompaniyalar o‘rtasidagi hamkorlik disputlar sonini ular yuzaga kelishidan oldin kamaytirishga qanday yordam berishi mumkin?

Disputlar sonini kamaytirishga faqat kelib tushgan murojaatlarni tezroq ko‘rib chiqish orqali erishib bo‘lmaydi. Bunday murojaatlar nima sababdan yuzaga kelayotganini va ularning takrorlanishini oldini olish uchun qanday choralar ko‘rish mumkinligini tushunish ham muhimdir.

Nizoli holatlarni birgalikda tahlil qilish, muammolarning bir qismi mijoz harakatlari bilan emas, balki tushunarsiz interfeyslar, bildirishnomalardagi kechikishlar, integratsiya xatolari, uskunalarning noto‘g‘ri ishlashi, yetarli loglashning yo‘qligi yoki xizmat ko‘rsatish ssenariylarining shaffof emasligi bilan bog‘liqligini ko‘rsatishi mumkin.

Markaziy bank bozor uchun yagona yondashuvlar va amaliy tavsiyalarni shakllantirishga ko‘maklashishi mumkin. Banklar o‘z mahsulotlari, jarayonlari va mijozlar bilan ishlash sifatini yaxshilaydi. Texnologik kompaniyalar esa ma’lumotlarni yig‘ish, o‘zaro bog‘lash va intellektual tahlil qilish vositalarini taqdim etadi.

Natijada disput faqat javob talab qiluvchi alohida murojaat emas, balki moliyaviy xizmatlarni takomillashtirish, yangi nizolarning oldini olish va aholining raqamli bank infratuzilmasiga bo‘lgan ishonchini mustahkamlash uchun qimmatli axborot manbaiga aylanadi.

BS/2 kompaniyasi dunyoning 90 dan ortiq mamlakatlariga yechimlar yetkazib beradi va bank hamda retail uskunalari ishlab chiqaruvchi jahon yetakchisi Diebold Nixdorf kompaniyasining rasmiy vakili hisoblanadi.

BS/2 uchun asosiy mintaqalardan biri O‘zbekiston bo‘lib, kompaniya ofisi bu yerda 15 yildan buyon faoliyat yuritmoqda. Respublikada 17 ta hududiy vakolatxona faoliyat ko‘rsatmoqda, kompaniya mahsulotlaridan esa 25 dan ortiq bank foydalanadi.

Reklama huquqlari asosida.