So‘nggi paytlarda ijtimoiy tarmoqlarda Yo‘l harakati xavfsizligi xizmati xodimlarining kuryerlarga nisbatan reydlari haqida xabarlar tarqalmoqda.
Spot bunday reydlar nima sababdan o‘tkazilayotgani, skuter egalari qanday asosda jarimaga tortilayotgani va ular qanday yo‘l tutishi kerakligini aniqlash uchun IIV JXD YHXX matbuot xizmatiga so‘rov yubordi. Maqola e’lon qilingan paytda idoradan javob kelmagan.
Iqtisodchi Otabek Bakirov o‘z Telegram-kanalida yuz berayotgan holatni “kuryerlarga qarshi navbatdagi jazolash kampaniyasi” deb atadi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, kuryerlarning ko‘pchiligi viloyatlardan kelganlar, talabalar, ishsizlar yoki sobiq mehnat migrantlaridir. U kuryerlarni qo‘llab-quvvatlash kerak bo‘lgan ijtimoiy himoyaga muhtoj guruh deb hisoblaydi.
Bakirov elektrovelosipedlarning holatiga ham alohida e’tibor qaratdi. U velosipedi musodara qilingan kuryerning murojaatini keltirdi. Uning aytishicha, transport vositasi 25 km/soatdan oshmaydi va yo‘l qatnov qismida ishlatilmaydi, biroq ishlash uchun undan baribir A1 toifali haydovchilik guvohnomasi talab qilinmoqda.
“Men ham buni tushunmayapman: agar elektrovelosipedimning tezligi 25 km/soatdan oshmasa, katta yo‘lga chiqmasam, qizil yo‘lakdan harakatlansam, nega baribir „A1“ toifali haydovchilik guvohnomasini olishim kerak? Aks holda ishlay olmayman. Juda, juda g‘alati holatlar yuz bermoqda”, — deyiladi videomurojaatda.
Bakirov yangi talablar kuryerlarning xarajatlarini qanchaga oshirgani va oxir-oqibat yetkazib berish narxiga qanday ta’sir qilganini ham savol ostiga qo‘ydi. Uning ta’kidlashicha, haydovchilik guvohnomasidan tashqari, haydovchilar imtihon, transportni ro‘yxatdan o‘tkazish, davlat raqami va boshqa xarajatlarni ham to‘lashi kerak.
Qarorlar soyasida Telegram-kanali muallifi va Yandex Uzbekistan vitse-prezidenti Sardor Qodirov esa reydlar bo‘yicha statistikani keltirdi. Uning ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil boshidan buyon mototsikl, skuter va moped haydovchilari tomonidan 23 785 ta qoidabuzarlik aniqlangan. Kuryerlarga yozilgan jarimalarning umumiy summasi qariyb 4,7 mlrd so‘mga yetgan, bunga jarima maydonchasiga olib ketish xarajatlari kirmaydi.
Aniqlangan qoidabuzarliklarning atigi 1890 tasi yoki qariyb 8% i hujjatlar yo‘qligi bilan bog‘liq. Qolgan 92% i boshqa qoidabuzarliklarga to‘g‘ri kelgan. Qodirovning so‘zlariga ko‘ra, bayonnomalarning katta qismi 138-moddaning 1-, 3- va 5-qismlari — piyodalar va boshqa yo‘l harakati qatnashchilarining yo‘l harakati qoidalarini buzishi bo‘yicha rasmiylashtirilgan. Ijtimoiy tarmoqlarda muhokama qilinayotgan holatlar orasida yorug‘lik qaytargich yoki fara yo‘qligi, oynalarni qoraytirish va yo‘lovchi tashish uchun jarimalar ham bor.
Qodirov bu ma’lumotlarni yo‘l-transport hodisalari umumiy statistikasi bilan solishtirdi. Yil boshidan buyon mamlakatda 3493 ta YTH qayd etilgan bo‘lib, ularning 6% dan kamrog‘i mopedlar ishtirokida sodir bo‘lgan. 1286 ta o‘lim bilan yakunlangan YTHning 3,8% iga mopedlar to‘g‘ri keladi.
“Bu mopedlar bilan bog‘liq muammolarga ko‘z yumish kerak degani emas. Yo‘ldagi har bir o‘lim — fojia. Biroq bu raqamlar mopedlar va kuryerlarni yo‘llardagi asosiy xavf manbai sifatida ko‘rsatish uchun asos bermaydi”, — deb yozadi Qodirov.
Uning fikricha, nazorat zarur, biroq u xavf darajasiga mutanosib bo‘lishi kerak. Aks holda tizim haqiqatan xavfli qoidabuzarliklarning oldini olishga emas, balki tuzilgan bayonnomalar sonini ko‘paytirishga yo‘naltirilishi mumkin.
Transport vositalariga qo‘yiladigan talablar qanday o‘zgardi
2025-yil 1-oktabrdan boshlab mopedlar yo‘llarda harakatlanishi uchun ro‘yxatdan o‘tkazilgan va davlat raqamiga ega bo‘lishi kerak. Ularni boshqarish uchun tegishli toifadagi haydovchilik guvohnomasi ham talab etiladi.
Mart oyining oxirida A1 toifasi joriy etilishini nazarda tutuvchi o‘zgarishlar kiritildi. U ichki yonuv dvigateli ish hajmi 25 sm³ gacha yoki elektr dvigateli quvvati 0,25 kVt gacha, maksimal tezligi 25 km/soatgacha bo‘lgan moped, skuter va kichik hajmdagi mototransport vositalariga ham tatbiq etiladi.
Bakirov aynan shu talabni elektrovellarga oid vaziyat bilan bog‘lamoqda. Uning fikricha, elektrovell skuter hisoblanmaydi, biroq amaldagi me’yorlar sababli unga haydovchilik guvohnomasi talabi qo‘llanishi mumkin.
Shu bilan birga, aynan qaysi elektrovellar A1 toifasi va ro‘yxatdan o‘tkazish talablariga tushishi masalasiga YHXX tomonidan rasmiy tushuntirish berilishi kerak. Spot so‘roviga idoraning javobi olingach, e’lon qilinadi.
