18-iyun kuni Xalqaro valyuta jamg‘armasi (XVJ) Ijroiya kengashi IV moddaga muvofiq O‘zbekiston bilan maslahatlashuvlarni yakunladi va mamlakatdagi iqtisodiy vaziyatga baho berilgan press-relizni e’lon qildi. Spot u bilan tanishib, uning asosiy tezislarini keltirib o‘tdi.
Iqtisod
XVJ O‘zbekiston iqtisodiyotini barqaror deb baholadi. Jamg‘arma ma’lumotlariga ko‘ra, YIM 2025-yilda 7,7% ga, 2026-yilning birinchi choragida esa 8,7% ga o‘sgan. Aprel oyida yillik inflyatsiya 7% gacha pasaygan, budjet taqchilligi YIMning 2,1% ini, joriy operatsiyalar hisobi taqchilligi esa 3,9% ini tashkil etgan. Xalqaro zaxiralar yetarli darajada qolmoqda.
Shu bilan birga, XVJ iqtisodiy faollik yuqori ichki talab fonida potensial darajadan yuqori ekanini qayd etdi. Geosiyosiy noaniqliklar va tashqi xatarlar saqlanib qolayotgani sababli fond muvozanatli iqtisodiy siyosat va islohotlarni davom ettirish zarurligini ta’kidladi.
Kelgusida XVJ o‘rtacha sekinlashishni prognoz qilmoqda: 2026-yilda o‘sish taxminan 6,8% ni, 2027-yilda esa 6% ni tashkil etadi. Inflyatsiya, jamg‘arma kutilmalariga ko‘ra, 2027-yil oxiriga kelib Markaziy bankning 5% lik maqsadli ko‘rsatkichiga yetadi. Joriy operatsiyalar hisobi taqchilligi 2026-yilda oltin narxining oshishi tufayli YIMning 3,2%igacha qisqarishi prognoz qilinmoqda, xalqaro zaxiralar esa yil oxiriga kelib 12 oydan ortiq importni qoplaydi.
Budjet siyosati
XVJ 2026-yilda talab bosimining kuchayishiga yo‘l qo‘ymaslikka chaqirmoqda — ayniqsa daromadlar rejadagi ko‘rsatkichlardan oshib ketishi mumkinligini hisobga olgan holda. Jamg‘armaga ko‘ra, yil davomida xarajatlarni tartibga solishni cheklash inflyatsiyani pasaytirishga va amalga oshirilayotgan siyosatga ishonchni mustahkamlashga yordam beradi.
Jamg‘arma, shuningdek, so‘nggi yillarda soliq tushumlarining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi kamayganini ta’kidlab, ayrim aksizlarni oshirish, imtiyozlar va soliq ta’tillarini qisqartirish, soliq va bojxona ma’muriyatchiligini kuchaytirishni tavsiya etadi. Alohida tavsiya — tabiiy resurslar, jumladan oltin qazib olishdan keladigan o‘zgaruvchan daromadlarning xarajatlarga ta’sirini cheklaydigan va budjetning davriyligini pasaytiradigan qo‘shimcha budjet mo‘ljalini joriy etishdir.
Pul-kredit siyosati
XVJ Markaziy bankka qat’iy pul-kredit siyosatini saqlab qolishni va agar inflyatsiya kutilganidan sekinroq pasaysa, yanada qat’iylashtirishga tayyor bo‘lishni tavsiya qiladi.
“Yuqori ichki talabning saqlanib qolayotganligi, ishlab chiqarishning ehtimoliy ijobiy uzilishi, shuningdek, Yaqin Sharqdagi urush bilan bog‘liq potensial inflyatsion bosimni hisobga olgan holda, inflyatsiyaning pasayish sur’atlari sekinlashsa, uni yanada kuchaytirishga tayyorlikni saqlab qolgan holda, pul-kredit siyosatining yetarlicha qat’iy kursini saqlab qolish maqsadga muvofiq”, — deyiladi press-relizda.
Jamg‘arma, shuningdek, valyuta kursining moslashuvchanligini tashqi shoklar ta’sirini yumshatish va zaxiralarni himoya qilish vositasi sifatida saqlab qolish muhimligini ta’kidlab, pul-kredit siyosatining transmissiya mexanizmini zaiflashtiradigan maqsadli va imtiyozli kreditlashdan bosqichma-bosqich voz kechishni tavsiya qiladi.
Banklar va moliyaviy barqarorlik
XVJ bank kapital zaxiralarini shakllantirish, qarz oluvchilarga yo‘naltirilgan chora-tadbirlar va nazorat tizimlarida ijobiy o‘zgarishlar borligini qayd etib, bu jarayonni davom ettirish zarurligini ta’kidladi.
“Davlat tijorat banklarini restrukturizatsiya qilish va xususiylashtirishni jadallashtirish, aktivlar sifatini oshirish hamda markaziy bank mustaqilligini ta’minlash resurslarni taqsimlashni takomillashtirish va budjet xatarlarini kamaytirish uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega”, — deyiladi xabarda.
Jamg‘arma moliyaviy integratsiya bo‘yicha tashabbuslar banklar balansini zaiflashtirishi mumkin bo‘lgan maqsadli va imtiyozli kreditlash hamda ma’muriy tartibga solish choralariga emas, balki raqobat, shaffoflik va risklarni to‘g‘ri boshqarishga asoslanishi kerakligi haqida ogohlantirmoqda.
Islohotlar
XVJ davlat rolini qisqartirish va bozor institutlarini mustahkamlashni xususiy sektorning unumdorligi hamda dinamik salohiyatini oshirishning asosiy omillari deb hisoblaydi. Jamg‘arma imkon qadar davlat korxonalarini xususiylashtirishni davom ettirishga va davlat o‘z mulkini saqlab qoladigan hollarda korporativ boshqaruvni kuchaytirishga chaqirmoqda.
Davlat boshqaruvi sohasidagi islohotlar, xususan, axborot beruvchilarni himoya qilish va mulkni deklaratsiyalash mexanizmlarini qabul qilish hamda amalda joriy etish alohida qayd etilgan. Shuningdek, XVJ JSTga a’zo bo‘lish jarayonini yakunlash va tarmoq regulyatorlarining samarali faoliyatini ta’minlash zarurligini ko‘rsatib o‘tgan.
Mehnat bozori va iqlim
XVJ, ayniqsa, xotin-qizlar va yoshlarning ishchi kuchi tarkibiga qo‘shilishiga to‘sqinlik qilayotgan tarkibiy muammolarni bartaraf etish, shuningdek, xodimlar malakasining bozor talablariga mos kelmasligi hamda norasmiy bandlikni kamaytirish masalalarini hal qilish zarurligini ta’kidlamoqda.
Energiya samaradorligini oshirish va dekarbonizatsiya maqsadlariga erishish uchun davlat investitsiyalarini rejalashtirishda iqlim omillarini hisobga olish lozimligi alohida qayd etilgan.
Xatarlar
XVJ asosiy tashqi xatarlarni geosiyosiy keskinliklar fonida global konyunkturaning yomonlashuvi bilan bog‘lamoqda. Bu esa, o‘z navbatida, tashqi talabning qisqarishiga, eksport narxlarining pasayishiga va xalqaro moliya bozorlaridagi sharoitlarning qat’iylashuviga olib kelishi mumkin.
Ichki xatarlar sifatida esa budjet xarajatlarining haddan tashqari o‘sishi, imtiyozli kreditlash amaliyotining davom etishi va tarkibiy islohotlarning kechikishi ko‘rsatildi.
Avvalroq Spot Moody‘s O‘zbekistonning suveren kredit reytingini Ba2 darajasiga ko‘targani haqida yozgan edi.
