Odam bankomatdan foydalanganda, u qaysi operator orqali tarmoqqa ulanganligi va bu paytda aloqa yomonlashsa nima bo‘lishi haqida o‘ylamasligi mumkin.
Amalda buning ortida bank tizimlari bilan doimiy ravishda ma’lumot almashadigan infratuzilma turadi. Bu yerda internetning yuqori tezligi emas, balki ulanishning barqarorligi muhimdir. Aloqa sifati kun davomida o‘zgarishi mumkin: unga tarmoq yuklamasi, ma’lum bir joyning xususiyatlari, texnik ishlar yoki operatorlardan birining nosozligi ta’sir qiladi.
Bankomatlar tarmog‘i uchun bu ayniqsa muhimdir. Qurilmalar filiallar, savdo markazlari va boshqa jamoat joylarida o‘rnatilgan bo‘lib, har bir joyda aloqa sifati turlicha bo‘lishi mumkin. Shuning uchun bitta kanal odatda yetarli emas: zaxira kerak.
Nima uchun zaxira internet ham uzilib qolishi mumkin?
Klassik rezervlash sxemasi quyidagicha tuzilgan: routerga bir nechta aloqa kanallari ulanadi, lekin muayyan vaqtda ma’lumotlar ulardan biri orqali o‘tadi. Agar asosiy kanal ishlamay qolsa, uskuna muammoni aniqlaydi va zaxira kanalga o‘tadi.
O‘zgartirishning o‘zi vaqt talab qiladi. Bundan tashqari, boshqa kanalga o‘tishda IP-manzil o‘zgarishi mumkin, shundan so‘ng ichki tizimlar ulanishni qayta tiklashi kerak.
Aynan shu nuqta klassik sxemaning zaif nuqtasiga aylanadi. Rasmiy ravishda zaxira mavjud, ammo bir ulanish yo‘qolishi va boshqasining ishga tushishi o‘rtasida pauza bo‘lishi mumkin.
Bitta asosiy kanal o‘rniga bir nechta kanal
MRNET yana bir yondashuvdan foydalanadi: servis O‘zbekistonda to‘rt yildan ortiq vaqtdan beri faoliyat yuritib kelmoqda va taqsimlangan infratuzilma uchun aloqaga ixtisoslashgan. Hozirda MRNet yechimi Uzum Bank bankomatlarida ham qo‘llanilmoqda.
Tizim asosida bir nechta mobil operator va simli internetni ulash mumkin bo‘lgan multirouter yotadi. MRNet bitta kanalni asosiy, qolganlarini esa zaxira kanal sifatida belgilash o‘rniga, ularni bitta virtual kanalga birlashtiradi. Ushbu texnologiya ma’lumotlar bir vaqtning o‘zida bir nechta ulanishlar yordamida uzatilganda bonding deb ataladi.
Agar bir operatorning aloqasi yomonlashsa yoki yo‘qolsa, tizim zaxira aloqaga o‘tmaydi: ma’lumotlarni uzatish qolgan mavjud kanallar orqali davom etadi va bankomatning o‘zi uchun aloqa saqlanib qoladi.
Uskunalardan tashqari, yechim monitoring platformasini o‘z ichiga oladi. U orqali qurilmaning onlayn ekanligini ko‘rish, shuningdek, alohida aloqa kanallarining holatini, masalan, kechikish va signal darajasini kuzatish mumkin. Taqsimlangan tarmoq uchun bu ulanishlarni markazlashgan holda nazorat qilish imkonini beradi.
Servis, shuningdek, Milliy banklararo protsessing markazi tomonidan sinovdan o‘tkazildi: sinovlar natijalariga ko‘ra, yechim terminallarda barqaror ulanishni ta’minlash imkoniyatini tasdiqladi.
Yana bir amaliy jihat bor. Klassik sxemada kompaniyalar bir nechta aloqa operatorlari bilan hamkorlik qilishi, uskunalarni sotib olishi va sozlashi, SIM-kartalarni kuzatishi va o‘z monitoring tizimini saqlab turishi kerak. MRNET holatida bu vazifalar bitta yechim va bitta shartnomada birlashtirilgan: bu ichki IT jamoasi uchun qo‘l mehnati hajmini kamaytiradi.
Uzum Bank bankomatlarida nimalar o‘zgardi?
MRNET yechimiga o‘tish sinov namunasida mijoz operatsiyalari paytida aloqa uzilishlari sonini 3 barobarga kamaytirish imkonini berdi. Hozirda yangi routerlar bankomatlarning 20% ga o‘rnatilgan va ularni almashtirish davom etmoqda.
Jamoa uchun bu yerda tamoyilning o‘zi muhim: bitta aloqa operatorining muammosi avtomatik ravishda bankomat muammosiga aylanishi mumkin emas. Tizim qolgan mavjud kanallar hisobiga ishlashni davom ettirishi lozim.
Foydalanuvchi uchun ushbu infratuzilmaning barchasi ko‘zga ko‘rinmas bo‘lib qolishi shart. Hozir qaysi operator ma’lumotlarni uzatayotgani va alohida aloqa kanallarida nima bo‘layotgani muhim emas. Bankomat doimo ochiq bo‘lishi va operatsiyani ortiqcha uzilishlarsiz yakunlash imkonini berishi muhim.
Reklama huquqlari asosida.
