O‘zbekistonda ko‘chmas mulkni ommaviy baholash natijalari joriy etilgandan so‘ng, mulkdorlarga yuklanadigan soliq yuki obyektlarning baholangan qiymati o‘sishiga mutanosib ravishda oshmasligi kerak. Bu haqda 14-avgust kuni Iqtisodiyot va moliya vaziri o‘rinbosari Ahadbek Haydarov Toshkent shahrida ko‘chmas mulkni ommaviy baholashga bag‘ishlangan matbuot anjumanida ma‘lum qildi, deb xabar berdi Spot muxbiri.
Uning so‘zlariga ko‘ra, ommaviy baholash natijalarining o‘zi soliqlarning bir necha baravar oshishini anglatmaydi. Ko‘chmas mulkni baholash va soliq siyosati alohida masalalardir. Soliq stavkalari baholash natijalari muhokama qilinganidan, obyektlar bo‘yicha ma‘lumotlarga aniqlik kiritilganidan va metodologiya takomillashtirilganidan keyin alohida ko‘rib chiqiladi.
“Mulkning baholangan qiymati bir necha karra oshgani soliq yukining ham bir necha karra oshishini anglatmaydi. Baholash va soliq stavkalari siyosati — bular alohida masalalar. Biz bu borada yana yig‘ilib, sizlarga alohida ma‘lumot taqdim etamiz”, — dedi Haydarov.
Uning ta‘kidlashicha, kelgusidagi o‘zgarishlardan maqsad soliq yukini mexanik ravishda oshirish emas, balki yana-da adolatli soliq tizimini yaratishdir.
Soliq stavkalarini pasaytirish rejalashtirilmoqda
Jurnalistlarning savollariga javob berar ekan, vazir o‘rinbosari ommaviy baholash natijalari rasmiy kuchga kirishi uchun avvalo ko‘chmas mulkni ommaviy baholash to‘g‘risidagi qonun qabul qilinishi zarurligiga aniqlik kiritdi. Tegishli qonun loyihasi allaqachon ishlab chiqilgan va hozirda Vazirlar Mahkamasida huquqiy ekspertizadan o‘tkazilmoqda.
Qonun qabul qilinganidan so‘ng tizimni amaliyotga joriy etish uchun zarur bo‘lgan qonunosti hujjatlari ishlab chiqilishi kerak. Haydarovning so‘zlariga ko‘ra, o‘shangacha amaldagi soliq stavkalari saqlanib qoladi.
Iqtisodiyot va moliya vazirligi yangi soliq tizimini ishlab chiqishda ommaviy baholashdan keyin ko‘chmas mulkning kadastr qiymati o‘sishini inobatga olmoqchi. Haydarov vazirlik soliq stavkalarini bir necha baravar pasaytirish bo‘yicha takliflarni allaqachon ishlab chiqqanini ma‘lum qildi.
“Soliqlarni albatta pasaytiramiz. Ularni aynan qanchaga kamaytirishimiz bo‘yicha esa alohida anjuman o‘tkazib, o‘sha yerda hammasini tushuntiramiz”, — dedi vazir o‘rinbosari.
Shu bilan birga, kelajakdagi stavkalarning aniq parametrlari hali belgilanmagan. Haydarovning so‘zlariga ko‘ra, takliflar ommaviy baholash natijalari olinganidan va zarur qonunchilik qabul qilinganidan keyin kiritiladi.
Iqtisodiyot va moliya vaziri o‘rinbosari Toshkentdan so‘ng viloyat markazlarida ham ishlar boshlanganini ta‘kidladi. Kelgusida ommaviy baholash tumanlar va boshqa olis hududlarda ham o‘tkaziladi.
Shu bilan birga, Toshkentda oldi-sotdi bitimlari ko‘pligi sababli baholash o‘tkazish osonroq ekanini, ayrim olis hududlarda esa bunday bitimlar bir necha yilda bir marta tuzilishi mumkinligini qayd etdi.
Shu sababli, vazir o‘rinbosarining so‘zlariga ko‘ra, avval ommaviy baholashning umumiy natijalarini olish, shundan so‘ng soliq tizimiga oid keyingi qarorlarni qabul qilish kerak.
Toshkentdagi ommaviy baholash
Toshkent shahrida ommaviy baholash doirasida 600 mingdan ortiq xonadon va 213 mingta xususiy hovli o‘rganildi. Dastlabki natijalar amaldagi kadastr qiymati bilan yangi tizim asosida hisoblangan qiymat o‘rtasida jiddiy tafovut borligini ko‘rsatdi.
600 mingdan ortiq xonadonning joriy kadastr qiymati 57,7 trln so‘mni tashkil etsa, ommaviy baholash natijalariga ko‘ra bu ko‘rsatkich 426,7 trln so‘m — deyarli 7,4 baravar ko‘p deb belgilandi.
213 mingdan ortiq xususiy hovli uchun amaldagi kadastr qiymati 39 trln so‘mni, ommaviy baholashdan so‘ng esa 587 trln so‘mni yoki deyarli 15 baravar ko‘proqni tashkil etadi.
Iqtisodiyot va moliya vazirligi bu tafovutni, jumladan, amaldagi kadastr qiymati yer uchastkasining qiymatini to‘liq aks ettirmasligi bilan izohladi. Ommaviy baholashda xususiy hovli yer uchastkasi va unda joylashgan bino-inshootlarni o‘z ichiga olgan yagona ko‘chmas mulk obyekti sifatida qaraladi.
Hisob-kitoblarda obyektning joylashuvi, yer maydoni va binolarning maydoni, qurilgan yili, qavatliligi, qurilish materiallari, transport va ijtimoiy infratuzilma inobatga olinadi. Shuningdek, bozor takliflari, rieltorlar ma‘lumotlari va notarial tasdiqlangan bitimlar tahlil qilinadi.
Shu bilan birga, baholash natijalari hozircha dastlabki hisoblanadi va ko‘chmas mulkning kelajakda sotiladigan narxini belgilamaydi.
Natijalarni muhokama qilish uchun 60 kun
Ommaviy baholashning dastlabki natijalari 60 kun muddatga jamoatchilik muhokamasiga qo‘yiladi. Mulkdorlarga ularning ko‘chmas mulkini baholash natijalari to‘g‘risida SMS-xabarnomalar yuboriladi.
Ular hisob-kitoblarda foydalanilgan natijalar va ma‘lumotlar bilan tanishishlari, izoh olishlari, xatolar yoki ishonchsiz ma‘lumotlar haqida xabar berishlari va natijani qayta ko‘rib chiqishni so‘rashlari mumkin bo‘ladi. Baholashdan norozi bo‘lgan mulkdorlar mustaqil baholash o‘tkazish uchun baholovchi tashkilotni jalb qilishlari ham mumkin.
Ommaviy baholash O‘zbekistonda bosqichma-bosqich joriy etilmoqda. 2025−2026-yillarda tizim Toshkentda sinov tariqasida joriy etiladi. 2026−2027-yillarda Nukus shahri va viloyat markazlarida, 2027-yildan qolgan hududlarda joriy etish rejalashtirilgan.
Spot, avvalroq, Yangihayotdagi 144 ta ko‘chmas mulk obyekti uchun soliqlar qayta hisoblangani haqida yozgandi.
