O‘tgan haftada O‘zbekiston farg‘onalik tadbirkor Mo‘minjon Yo‘ldoshevni xalqaro qidiruvga bergani ma‘lum bo‘ldi — tegishli kartochka Interpol saytida paydo bo‘ldi. Qidiruvga asos sifatida O‘zbekiston Jinoyat kodeksining 167-moddasi 3-qismi — o‘zlashtirish yoki rastrata qilish yo‘li bilan talon-toroj qilish ko‘rsatilgan bo‘lib, ayblovning ta‘rifi so‘rayotgan tomon taqdim etgan shaklda berilgan.
Yo‘ldoshevga nisbatan “qizil bildirishnoma” e‘lon qilingan — boshqa mamlakatlarning huquqni muhofaza qilish organlariga uning turgan joyini aniqlash va keyinchalik ekstraditsiya qilish uchun vaqtincha hibsga olish bo‘yicha so‘rov yuborilgan. Bu xalqaro hibsga olish orderi emas: hibsga olish to‘g‘risidagi qaror muayyan mamlakat qonunchiligi bo‘yicha qabul qilinadi, qidiruvdagi shaxs deb esa tashkilotning o‘zi emas, balki so‘rov yuborgan davlat hisoblaydi.
Shundan so‘ng Yo‘ldoshev BBC O‘zbek xizmatiga Londonda yozib olingan intervyu berdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, tadbirkor u yerga ketishga va boshpana so‘rashga majbur bo‘lgan. Tadbirkor o‘z intervyusida voqea yuzasidan o‘z versiyasini bayon qilib, to‘g‘ridan-to‘g‘ri Shavkat Mirziyoyevga murojaat qildi. Spot uning asosiy fikrlarini keltiradi.
Prezident maqtovidan jinoiy ishgacha
Yo‘ldoshev — Farg‘ona viloyati kengashi deputati. Avvalroq prezident uni boshqa tadbirkorlik klasterlariga omma oldida namuna qilib ko‘rsatgan edi. BBC o‘z videolavhasida Mirziyoyevning avvalgi chiqishlaridan ham foydalangan: ularda u Yo‘ldoshevga ishi uchun minnatdorchilik bildirgan, unga “xalqchil klaster” unvonini berishga va‘da bergan va uning masalalarini “nazorat ostida” ushlab turishini aytgan.
Yo‘ldoshevning o‘zi bir necha yil davomida o‘zini “prezident jamoasi a‘zosi” deb hisoblab, “qo‘lidan kelgancha vatanga xizmat qilganini” aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, unga nisbatan ta‘qib may oyida boshlangan. Avvaliga bu, uning ta‘kidlashicha, tadbirkorlarda “har doim bo‘ladigan” bosimda ifodalangan, ammo so‘nggi oylarda “juda ko‘paygan va kuchaygan”. Uning aytishicha, besh-olti oydan beri O‘zbekistonga kela olmayapti. 11-avgust kuni unga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgani ma‘lum bo‘lgan.
“Nima xato qildim, nima ayb qildim, bilmayman”, — dedi u.
Yo‘ldoshev bu voqeani qudasi — DXX Ichki xavfsizlik boshqarmasining sobiq boshlig‘i Alijon Ashurov ishi bilan bog‘ladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Ashurov 9-may kuni ushlangan, 10-mayga o‘tar kechasi esa Bosh prokuratura huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti xodimlari uning uyida tintuv o‘tkazgan.
Yo‘ldoshevning aytishicha, tergov davomida unga DXXning sobiq raisi Abdusalom Azizov, Ashurovning o‘zi va shu boshqarmaning sobiq boshlig‘i G‘ayratulla G‘oziyevga nisbatan ko‘rsatma berish taklif qilingan. Azizov va Ashurov ikki yil avval ishdan bo‘shatilgan edi. OAV ularning iste‘fosini avvalroq Prezident administratsiyasi vakili Komil Allamjonovga qilingan suiqasd bilan bog‘lagan edi.
Alijon Ashurov (chapda) va Abdusalom Azizov (o‘ngda). Foto: skrinshot.
Yo‘ldoshevning ta‘kidlashicha, u DXXda ishlamagan va qudasining ishlariga aloqador bo‘lmagan. U Ashurov bilan 2020-yilda, u prezident topshirig‘iga binoan Farg‘onada Qirg‘iziston bilan chegara munosabatlari bilan shug‘ullanganida tanishgan. Ular 2023-yilda farzandlari turmush qurganidan keyingina quda bo‘lishgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, agar Ashurov haqiqatan ham uning ishlariga aralashganida, bu u ishdan bo‘shatilganidan ikki yil o‘tib emas, balki oldinroq ma‘lum bo‘lardi.
Yo‘ldoshevning o‘zidagi ma‘lumotlarga ko‘ra, uni ta‘qib qilish to‘g‘risidagi topshiriq Prezident administratsiyasidan kelganini aytdi. U uning rahbari Saida Mirziyoyevaga “qonunda belgilangan tartibda” har qanday tekshiruvdan o‘tishga tayyorligini bildirdi. Tadbirkor deputatlik vakolatlaridan voz kechishga ham rozi ekanini qo‘shimcha qildi.
Uning kompaniyalariga qarshi ayblovlar
BBC xabariga ko‘ra, tadbirkor prezidentdan Yangi avlod qurilish kompaniyasi va Baxodir Log‘on Tekstil to‘qimachilik klasteriga oid jinoiy ishlarga shaxsan e‘tibor qaratishni so‘ramoqda. Yo‘ldoshev ikkala tuzilmaning ham “norasmiy rahbari” hisoblanadi, garchi uning so‘zlariga ko‘ra, rasman ularga egalik qilmay qo‘ygan bo‘lsa-da.
Baxodir Log‘on Tekstil 1,269 mlrd so‘mlik soliqlarni to‘lamaganlikda ayblanmoqda. Yangi avlod qurilish esa qurilish loyihasi tugallanmaganligi sababli taxminan 57 mlrd so‘mlik zarar yetkazganlikda. Yo‘ldoshev ikkala ayblovni ham asossiz deb hisoblaydi.
U o‘z vaqtida Baxodir Log‘on Tekstil klasteriga asos solganini, xorijiy investorlarni jalb qilib, davlat kreditisiz korxonalar qurganini tasdiqladi. Eng rivojlangan paytida u yerda 5−6 mingga yaqin kishi ishlagan, ammo doimiy tekshiruvlar tufayli ularning soni sezilarli darajada kamaygan.
Uning so‘zlariga ko‘ra, kompaniya har doim soliqlarni oldindan to‘laydi va yangi tekshiruvda qarz emas, balki ortiqcha to‘lov aniqlanadi. Uning ta‘kidlashicha, huquqbuzarlik to‘g‘risidagi dalolatnoma va jinoyat ishi ixtiyoriy to‘lov uchun ajratilgan muddat tugagan kunning ertasiga tuzilgan.
Ikkinchi ish bo‘yicha Yo‘ldoshev ushbu qurilish tashkilotlarining “norasmiy rahbari” emasligini va unga qarshi hech qanday ko‘rsatma berilmaganini ta‘kidladi. U ishning kechikishini buyurtmachi sakkiz oy davomida qurilishga ruxsat bermagani va shartnoma imzolangandan so‘ng ham ishni boshlashga yo‘l qo‘ymagani bilan izohladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, kompaniya vazirlik, bosh vazir apparati va Prezident Administratsiyasiga xat bilan murojaat qilgan.
Prezidentga yo‘llangan murojaatda klaster xodimlarining so‘zlari ham yangradi. Ulardan biri Mirziyoyevning 2021-yilda Log‘on qishlog‘iga tashrifini eslatdi. Boshqalar esa Farg‘ona viloyatining Quva tumanidan har kuni bir nechta avtobusda ishga kelishlarini, ayrim oilalardan korxonada bir vaqtning o‘zida to‘rt kishigacha ishlayotganini aytishdi.
“Iltimos, bizga yordam bering”, — deya korxona xodimlari prezidentga murojaat qilib, agar u yopilsa, bu atrofda shuncha odamga ish topib bo‘lmasligini ta‘kidladi.
Yo‘ldoshev, shuningdek, avgust oyida Sirdaryo viloyatidagi qurilish obyektida departament xodimlari u bilan bog‘liq tuzilmalardan birining ta‘sischisini rasmiy chaqiruv qog‘ozi bilan chaqirish o‘rniga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ish joyida qo‘lga olganini aytdi. Tadbirkorning so‘zlariga ko‘ra, qo‘lga olingan xodimlarga kelishuv taklif qilingan.
“Olib kirib olib, bolalarga aytyapti, shu Yo‘ldoshev Mo‘minjonga ‘pokazaniya‘ bergin, bo‘ldi, biz sizlarni qo‘yib yuboramiz deyapti”, — deya tergovchilarning so‘zlarini keltirdi Yo‘ldoshev.
Yo‘ldoshev o‘z tuzilmalari ishini benuqson deb hisoblamasligini, biroq o‘zi qurgan barcha obyektlar o‘z vaqtida topshirilganini ta‘kidlab o‘tdi.
Sanksiyalar va xorijdagi biznes
BBC 2019-yilda Jahon banki, uning ortidan esa Osiyo taraqqiyot banki Yo‘ldoshev kompaniyalariga nisbatan kamida to‘rt yil muddatga sanksiyalar joriy etganini qayd etdi. Kompaniyalar ushbu banklar tomonidan moliyalashtiriladigan tenderlarda ishtirok etishdan chetlashtirilgan. Qaror Yo‘ldoshev Sirdaryo viloyatida suv ta‘minoti loyihasi bo‘yicha qurilish bilan bog‘liq holda raqobatchi kompaniya va uning vakili, Koreya fuqarosiga bosim o‘tkazgani aniqlanganidan so‘ng qabul qilingan.
Yo‘ldoshevning o‘zi bosim o‘tkazilganini rad etadi. U boshqa xatoni tan oladi: uning so‘zlariga ko‘ra, o‘shanda o‘zi va ukasiga tegishli ikkita kompaniya tajribasizlik oqibatida bitta tenderda ishtirok etgan.
“Bu eng katta bizni xatomiz, tajribasizligimiz”, — dedi u.
Yo‘ldoshev sanksiyalar ustidan shikoyat qilishga uringanini aytdi. U AQShga borgan va advokat yollagan. Yakunda u tenderlarda ishtirok etishga qo‘yilgan to‘rt yillik taqiqni qabul qilgan va shundan beri kompaniyalar ularda qatnashmayapti.
Tadbirkorning aytishicha, u qariyb o‘n yildan buyon O‘zbekistondan tashqarida, xususan, Dubayda biznes yuritib kelmoqda. So‘nggi paytlarda u Belarusga qiziqib qolgan, uning so‘zlariga ko‘ra, u yerda “qonunlar qat‘iy ishlaydi”. U chorvachilikni rivojlantirish va O‘zbekistonga go‘sht va sut yetkazib berish maqsadida o‘sha yerda 5 ming gektar maydonga ega kolxozdan ikkita ferma xarid qilmoqda.
Taʼkidlanishicha, unga nisbatan jinoiy ish qo‘zg‘atilganidan so‘ng, u Londonni “tinchroq joy” deb hisoblagan. U u yerga borib, boshpana so‘rashga majbur bo‘lgan.
Adolatli sudga shubha
Yo‘ldoshev avvalroq O‘zbekiston hukumati tomonidan qishloq xo‘jaligi, qurilish va xayriya sohasidagi ishlari uchun e‘tirof etilgani, jumladan, “Mehnat shuhrati” ordeni bilan taqdirlanganini eslatib o‘tdi. O‘zi moliyalashtirgan loyihalar qatorida u Sardoba fojiasidan jabr ko‘rgan tumanlar, Manas, Sharof Rashidov tumani va Gagarindagi obyektlarni tiklash, shuningdek, stadion qurish va Gagarin shaharchasini suv bilan ta‘minlashni sanab o‘tdi.
U, shuningdek, Marg‘ilondagi mehribonlik uyi oshxonasini ta‘mirlash, masjidlar qurish, Toshkent viloyatidagi ayollar monastirini ta‘mirlash, kam ta‘minlanganlarning xorijda davolanishi va ta‘lim olishi uchun pul to‘laganini ham aytib o‘tdi.
“Aybim bo‘lsa kechirish, kechirsa bo‘ladigan bo‘lsa, men kechirim so‘rayman”, — dedi u.
Yo‘ldoshev prezident siyosatiga “hech qachon qarshi bormaganini” ta‘kidladi.
Shu bilan birga, u O‘zbekistonga qaytgan taqdirda ishi adolatli ko‘rib chiqilishiga ishonmasligini aytdi.
“Agar adolatli sud bo‘lganda men bu yerda o‘tirmagan bo‘lardim”, — dedi u.
Yo‘ldoshev, agar tekshiruv qonunga muvofiq, shu jumladan prokuror ruxsati bilan o‘tkazilsa, tergovning “har bir savoliga javob berishga” tayyorligini qo‘shimcha qildi. Shuningdek, u tergovchilar dastlab uning deputatlik maqomi haqida bilmaganliklariga e‘tibor qaratdi. Yo‘ldoshev jinoiy ish qo‘zg‘atilganidan keyin ham deputatlik mandatidan mahrum etilmagan edi.
Bundan tashqari, sal oldinroq prezident nomidan unga O‘zbekiston mustaqilligining 35 yilligiga bag‘ishlangan ko‘krak nishoni topshirilgan edi.
“Qancha xat yuboryapman, qancha ariza beryapman, ularning birortasiga hech kim munosabat bildirmayapti”, — dedi u.
Yo‘ldoshev prezidentdan vaziyatni shaxsan nazoratga olishni so‘radi.
BBC O‘zbekiston Bosh prokuraturasi va Prezident Administratsiyasiga Yo‘ldoshevga qarshi ayblovlar, xususan, tergovchilar tomonidan bosim o‘tkazilgani haqidagi bayonotlarga izoh berishni so‘rab murojaat qildi. Nashr e‘lon qilingan vaqtga qadar javob olinmagan edi.
Spot, avvalroq, O‘zbekiston Anorbank ta’sischisi Qahramonjon Olimovni xalqaro qidiruvga bergani haqida yozgandi.
